Новости города БезФормата.Ru
Якутск
Главные новости
 
Задать вопрос?

Тааттаҕа «Улуу сырыылар суоллара» саҥа аартыктары арыйаллар

улуус баьылыга Г.Д.Никоновка бэлиэни туттарар тугэнэ - Якутское-Cаха ИА
Тааттаҕа «Улуу сырыылар суоллара» саҥа аартыктары арыйаллар - Якутское-Cаха ИА
Фото: ysia.ru

Ытык Күөлгэ «Таатта улууһа» МО дьаһалтатын аактабай саалатыгар биир дойдулаахпыт, Хабаровскай куоракка Уһук Илин бэдэрээлинэй уокурукка Саха Өрөспүүбүлүкэтин бастайааннай бэрэстэбиитэлэ Георгий Дмитриевич Никонов салайан таһаартарбыт алта туомнаах «Пути великих свершений» диэн үс кинигэлээх историческай альбому улуус уопсастыбаннаһыгар ырытыһыы, ол тула киэҥ ис хоһоонноох кэпсэтии ыытылынна.

Ырытыыны, кэпсэтиилэри И.А.Аргунов аатынан Тааттатааҕы Киин библиотека ааҕааччыны кытта үлэлиир салаа библиотекара Полина Николаевна Иванова салайда. Тэрээһиҥҥэ библиотека салалтата, специалистара күргүөмүнэн үлэлээннэр, үрдүк таһымнаахтык ыытылынна. Кэпсэтиһиигэ суруйааччы, драматург, документалист, киинэ режиссёра, РФ суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Семен Никонович Ермолаев-Сиэн Өкөр кыттан, ис хоһоонун кэҥэттэ, дириҥэттэ уонна сытыырхатта.

Ырытыһыы саҕаланыытыгар Георгий Дмитриевич альбомнар тахсыыларын, кылгас, чопчу ис хоһоонун, чинчийиигэ, сааһылааһыҥҥа ыытыллыбыт үлэни, саҥаттан саҥа чахчылар көстүбүттэрин улаханнык долгуйан, киэн туттан, бу үлэҕэ Таатта дьоно эмиэ кыттыбыттарын астына иһитиннэрдэ. Ол курдук, альбомҥа саха омук бэйэтин дьоһуннаахтык сананыытыгар, Саха сирэ Россия судаарыстыбатын экономиката, материальнай-духуобунай култуурата, дьонун-сэргэтин олоҕо-дьаһаҕа, промышленноһа, атыыта-эргиэнэ сайдыытыгар эргиччи суолталааҕын арыйарынан, чинчийиинэн дьарыгырар аныгы көлүөнэ дьон инникитин үтүмэн научнай суруйуулар түмүллүбүт сүдү хомуурунньуктан туһаналларыгар суолтата сүҥкэнин тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Салгыы альбомҥа баар архыыптартан, атын да матырыйааллартан туһаныллыбыт хаартыскалар, илиинэн суруйуулар, схемалар, каарталар, био-библиографическай ыйынньыктар ааҕааччыга саҥаттан саҥа арыйыылары оҥорор, онтон сиэттэрэн бииртэн биир саҥа үлэлэр үөскээн-тэнийэн барыахтарыгар саарбахтаабатын иһитиннэрдэ. Кэлиҥҥи кэмнэргэ Таатта дьоно, «Олоҥхо тыйаатырын» дириэктэрэ Виталий Гаврильевич Власов , краевед-чинчийээччи, үүнэр көлүөнэ ыччаты төрөөбүт сири-дойдуну билиигэ көҕүлээччи, Чычымах киһитэ Аким Константинович Татаринов , ууттан-бадараантан иҥнибэт тиэхэньикэни айаннатан сылдьыбыт Иннокентий Егорович Жулляров саҥа көстүбүт чахчылары чопчу буларга улахан көмөлөөхтөрүгэр махталын биллэрдэ.

Ол курдук, Георгий Дмитриевич Сиэн Өкөрдүүн саҥа сырыыларыттан иһиттэххэ, автоэкспедицияҕа 8 киһи сылдьыбыт. Ол иһигэр СӨ сибээскэ, информационнай коммуникацияҕа миниистирэ, «Саха» НКИХ «Охота и рыбалка» биэриитин ааптара А.И.Борисов , суруйааччы, драматург, документалист, В.Е.Васильев-Харысхал сылдьыспыттар. Хабаровскай кыраайга нивх, ульч хотугу омуктар олорор сирдэригэр Николаевск-на-Амуре куоракка бастакы тутуу саха балаҕана (музейга көстөрүнэн уонна олохтоохтор этэллэринэн «якутская изба») эбит. Ол балаҕантан ордубут тоһоҕолор диэн музейдарыгар уура сылдьалларыттан 4 устууканы биэрбиттэрин Чөркөөх музейыгар туттарда. Аны Советская Гавань куораттан Сахалин арыытын бэтэрээ биэрэгэ баара-суоҕа сэттэ эрэ биэрэстэ эбит. Аара киһи бэйэтэ оҥорон таһаарбыт кыракый арыыта баарын туһунан иһиттибит. Ол арыы репрессия сиэртибэлэрэ буолбут дьонунан И.В.Сталин ыйааҕынан Сахалины холбуурга анаан хаһыллыбыт тоннель шахтатыттан таһаарыллыбыт кумах, таас, буор эбит. Сахалин бэтэрээ биэрэгэр баар бөһүөлэккэ урут 20-30-с сылларга саха дьоно олоро сылдьыбыттарын, Дмитрий Петрович Винокуров диэн киһи онно эмиэ баар эбитин туһунан Якушев диэн нуучча киһитэ кэпсээбит. Хабаровскайтан Совгаваҥҥа баран иһэн «Заветы Ильича» бөһүөлэккэ сылдьыбыттар. Онно Георгий Дмитриевич аҕата урут аармыйаҕа сулууспалаабыт сирэ эбит. Аны Николаевск-на-Амуре куоракка баар 1937 сыллааҕы репрессия сиэртибэлэрин пааматынньыгар сүгүрүйэн ааспыттар. Онно хас эмэ сүүһүнэн киһи аатыттан « Чагылысов Г.И. » диэн киһи аатын (толору аата суох итинник эрэ суруллубут эбит) таба көрөн, баҕар, Таатта киһитэ буолуон сөп дуу диэн иһитиннэрдилэр. Онон, Винокуров уонна Чаҕылыыһап тустарынан истибит буоллаххытына эрэдээксийэ нөҥүө билсиэххитин сөп.

Георгий Дмитриевич 10 сиэрийэлээх киинэ уһуллуохтааҕын, үөрэнээччилэргэ анаан учебник тахсыытыгар СӨ үөрэҕириигэ министиэристибэтин кытта үлэ ыытылларын, Чөркөөхтөөҕү судаарыстыбаннас музейыгар «Улуу сырыылар суолларынан» анал экспозиция туруоруллуохтааҕын былаанныылларын, матырыйааллар киирэн эрэллэрин иһитиннэрдэ уонна тоһоҕолорго эбии хаартыскалары, докумуоннары, суруктары, улуу арыйыылар сырыыларын альбомун толору туомун музейга, Киин библиотекаҕа туттарда, онно эбии кэпсэтиһиигэ кыттыбыт дьоннорго альбом толору туомнарын электроннай барыйаанын туттарда. Маныаха муһуой ыстаарсай научнай үлэһитэ И.Я.Жерготова кэпсииринэн, Г.Д.Никонов 2016 сыл устата 108 экспонаты туттарбытын махталынан иһитиннэрдэ. Инникитин музей итинэн сибээстээн уонна дьон, транспорт сылдьалларыгар, үлэни ыытарга табыгастаах буоларыгар улахан муоста тутуллара наадатын эттэ. 13 разделлаах экспозиция былаанын билиһиннэрдилэр уонна Георгий Дмитриевичкэ «Почётный даритель» диэн бэлиэ суругу туттардылар. Былыргы почтовай сибээс остуолбалара уонна сырыыта Ааллаах Үүнүнэн Охотскай куоракка тиийэр суол Чөркөөҕүнэн ааһарынан, судаарыстыбаннас музейыгар ити экспозиция аһыллан салгыы үлэлиирин кэм ирдиирин чөркөөхтөр бэлиэтээн эттилэр. Историко-этнографическай музей саҥа кылаабынай куорпуһун барыл бырайыагын Вяч.В.Яроев оҥорбутун көрдөрдүлэр. Онно көрдөххө, ити дьиэ ураты үчүгэй ис барааннаах, бэрт интэриэһинэй буолуон сөп.

Аны Кыйы уонна Чурапчы-Таатта кыраныыссатын икки ардыгар Арыылаахха тутуута саҕаланан баран тохтоон турар саха олоҕун көрдөрөр комплексы итиннэ салгыы тутуллубат буоллаҕына, Чөркөөх муһуойугар эбии сир ылан, онно туттарарга Изабелла Яковлевна этии киллэрдэ. Онуоха култуура уонна духуобунай сайдыы улуустааҕы салалтатын начальнига А.П.Лопатин туристар, айанньыттар да тохтоон, сылдьан, көрөн ааһалларыгар табыгастааҕынан ити комплексы оннугар салгыы тутар наадатын туруоруста. Ырытыһыыга, кэпсэтиигэ «Таатта» ЛХМЗ дириэктэрэ В.Д.Таппыров , Кыйыттан П.П.Григорьев , Чычымахтан В.И.Михайлов , «Дьаам» бааһынай хаһаайыстыба слайааччыта Д.Е.Афанасьев-Талба , Чычымах орто оскуолатын историяҕа учуутала К.А.Павлова , үөрэҕирии улуустааҕы салалтатын начальнига А.Н.Миронова , Баайаҕаттан поэт, тимир ууһа Н.И.Егоров-Баайаҕыын , «Октябрьскай нэһилиэк» МТ баһылыга М.Г.Аржаков, култуура уонна духуобунай сайдыы улуустааҕы салалтатын начальнигын солбуйааччы М.В.Степанова, Чымынаайыттан педүлэ бэтэрээнэ М.П.Прокопьева , Ытык Күөлтэн тыа хаһаайыстыбатын техникатыгар надзор салайааччыта М.И.Хаптагаев , поэт, алгысчыт, үлэ бэтэрээнэ И.И.Унаров , «Эрэл» үүнэр көлүөнэ социальнай-реабилитационнай киинин дириэктэрэ В.И.Будикина , «Тааттаавтодор» ХЭТ гендириэктэрэ И.И.Бочонин , краевед П.Н.Иванов-Сиэрэй Маасса , «Таатта» хаһыат эрэдээктэр-дириэктэрэ А.К.Посельская , корреспондент В.В.Винокуров кыттыыны ыллылар, сүдү таһаарыы ааптарыгар, салайааччытыгар эҕэрдэлэрин тиэртилэр, махталларын биллэрдилэр. Бу историческай альбом инникитин сахалыы хайдах ааттанарыгар этиилэр киирдилэр. Ол курдук, «Аарыма арыйыылар аартыктара», «Улуу арыйыылар суоллара», «Улуу арыйыылар аартыктара». Өссө чопчуламмыт ааты тобуллаххытына эрэдээксийэҕэ ыытыҥ.

«Таатта улууһа» МО баһылыга М.М.Соров үйэлэри, саҥа көлүөнэни ситимниир дириҥ, ураты суолталаах үлэ оҥоһуллубутун, биир дойдулаахпыт, улууска үлэһит буолуоҕуттан салайааччы, гражданин быһыытынан үтүмэн кылаатын киллэрбит, төрөөбүт улууһун, дьонун-сэргэтин бүтүн өрөспүүбүлүкэҕэ, Уһук Илин уокуругар, Бүтүн Россияҕа аатырдыбыт Георгий Дмитриевич Никоновка улуус олохтоохторун ааттарыттан барҕа махталын биллэрэн туран «Таатта улууһун сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ бастакы истиэпэнин дохсун ытыс тыаһынан туттарда. Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ Ф.С.Аргунов аатынан Тааттатааҕы оҕо искусствотын оскуолатын преподавателлэрин инструментальнай квартета классическай айымньылары оонньоон ситэрэн, сүргэ көтөҕүллүүтүн доҕуһуоллаата.

Сүдү ис хоһоонноох альбому ырытыы, кэпсэтии кыттыылаахтара түмүккэ «Улуу сырыылар суолларыттан» саҥа аартыкка тахсарга этиилэринэн улуус баһылыгын солбуйааччы И.А.Сивцева салалтатынан резолюция ылыннылар. Онно этиилэри киллэрдилэр уонна ыйыылары оҥордулар.

Улуус салалтатыгар: Ытык сирдэри экозоналар таһымнарыгар таһаарыыны үөрэтэригэр; «Таатта иитэр-үөрэтэр эйгэтэ» кластер улуустааҕы Сүбэтин кэҥэтэргэ; Хабаровскай кыраай Николаевск-на-Амуре куоратыгар саха балаҕанын тутууну үөрэтэргэ; Мандар Уус кыһатын «Айымньы уонна Айылгы» Киининэн оҥоһуллубут «Саха биилээҕэ» бырайыагы өйүүрүгэр уонна Хабаровскай куоракка быыстапкаҕа туруорууну тэрийэригэр.

Улуус култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга салалтатыгар: музейдар үлэлиир концепцияларын саҥардарыгар; улууска кэлим сайдыы суолун каартатын – култуура сайдыытын каартатын сайыннарарыгар; Арыылаахха саха олоҕун комплексын таба туһанарга; «Пути великих свершений» историческай альбом ис хоһоонун арыйыыга араас көрүҥнээх тэрээһиннэри ыытарыгар.

Үөрэҕирии улуустааҕы салалтатыгар: историческай альбом сүнньүнэн үүнэр көлүөнэ, оҕолор чинчийэр үлэлэрин кэҥэтэригэр, экспедициялары тэрийэригэр, араас көрүҥнээх тэрээһиннэри ыытарыгар.

Нэһилиэктэр салалталарыгар: федеральнай суол аттынааҕы бөһүөлэктэр суол кытыытынааҕы сирдэри ыраастааһын, бэрээдэктээһин, ирдэбиллэргэ сөп түбэһэр үлэни ыыталларыгар; Ытык сирдэри экозоналар таһымнарыгар таһаарыыга үлэлэһэллэригэр; улууска кэлим сайдыы суолун каартатын – култуура сайдыытын каартатын сайыннарыыга оҥоһуллар бырайыактарга, үлэни тэрийиигэ кыттыһалларыгар.
«Таатта» хаһыат эрэдээксийэтигэр: «Аартыгы арыйааччылар» кинигэ эбии тахсыытыгар Г.Д.Никонов туһунан ыстатыйаны киллэрэригэр; «Улуу сырыылар суоллара» уонна мин» диэн рубриканы аһан, улуус олохтоохторун бэлиэтээһиннэрин, өбүгэлэрин ахтыыларынан суруйууларын бэчээттээһиҥҥэ үлэлэһэригэр.

Чөркөөхтөөҕү музей салалтатыгар: музей быыстапкалыыр саалатын кэмигэр оҥорон, үлэтин саҕалыырыгар; саха олоҕун көрдөрөр уон үс салаалаах виртуальнай музей бырайыагын оҥорууну түргэтэтэригэр, көрөөччүгэ таһаарыыны тэрийэригэр; виртуальнай музей бырайыагын «Улуу сырыылар суоллара» историческай альбом матырыйаалларыттан байытарыгар.

Түмүккэ Георгий Дмитриевич мустубут дьон нөҥүө улуус бары олохтоохторугар сүдү үлэни сэҥээриигэ кыттыбыттарыгар улахан махталын биллэрдэ, күүһэ, кыаҕа, өйө-санаата тиийэринэн өссө салгыы үлэлэһэргэ бэлэмин иһитиннэрдэ.

Онон, чахчыта хас биирдии ааҕар, көрөр киһиэхэ туттарыгар табыгастаахтык таҥыллыбыт матырыйааллардаах, электроннай барыйаана туттарга эргиччи үчүгэй «Пути великих свершений» историческай альбом инникитин өссө кэҥээн, дьон өйүн-санаатын байыта, билиигэ, сайдыыга саҥа аартыктары арыйа туруо диэн бигэ эрэллээхпит.

В Якутске начался сбор предложений горожан по благоустройству общественных пространств - Администрация г.ЯкутскПункты сбора предложений по благоустройству общественных пространств открылись 20 января в Якутске.
23.01.2018 Администрация г.Якутск
ГУП «ЖКХ РС (Я)» завозит топливо в северные районы Якутии - ЖКХ Республики Саха (Якутия)В период действия зимних автодорог предприятие доставит 138 тысяч тонн топливно-энергетических ресурсов для обеспечения бесперебойной работы котельных в северных районах республики.
22.01.2018 ЖКХ Республики Саха (Якутия)
В городе Якутске успешно прошел первый этап электронной записи первоклассников - Министерство связи и информационных технологий20 января стартовала электронная запись в первый класс в 11 школ города Якутска.
22.01.2018 Министерство связи и информационных технологий
Горожане начали вносить предложения по благоустройству общественных пространств - Администрация г.ЯкутскВ Якутске начался сбор предложений граждан по благоустройству общественных пространств.
23.01.2018 Администрация г.Якутск
Как привлечь туристов в Якутию? - ИА SakhaLife.RuВ Якутске прошла стратегическая сессия по развитию и продвижению фестиваля «Зима начинается с Якутии».
22.01.2018 ИА SakhaLife.Ru
ГИМС информирует о повышении грузоподъемности на ледовых переправах в Момском районе - МЧС Республики Саха (Якутия)Момский район ледовая переправа муниципального значения «Хонуу – с. Соболох» р. Мома до 30 тонн; Момский район ледовая переправа муниципального значения «Хонуу – с. Буор-Сысы» р. Индигирка до 30 тонн.
22.01.2018 МЧС Республики Саха (Якутия)
Идет подготовка к VI деловой игре «Молодежь – энергия развития города Якутска» - Администрация г.ЯкутскВ городе Якутске с 1 по 4 марта 2018 года пройдет VI деловая игра «Молодежь – энергия развития города Якутска».
23.01.2018 Администрация г.Якутск
«Школа Парламентаризма»: 12 секретов Александра Ким-Кимэн - Единая РоссияВсе интересней продолжаются будни участников проекта «Школа парламентаризма», где активные молодые люди и студенты расширяют свои знания и обогащают себя полезным опытом общественно-политических деятелей республики.
22.01.2018 Единая Россия
Large 11111 - Президент РС(Я) Егор Борисов22 ЯНВАРЯ Егор Борисов посетил плавательный бассейн «Чолбон». Поводом для визита стал вопрос, заданный в ходе недавней большой пресс-конференции главы Якутии главным редактором газеты «Эхо столицы» Александром Прокопьевым.
22.01.2018 Президент РС(Я) Егор Борисов
Минстрой: Сиротам предоставят жилье в маневренном фонде - ИА SakhaLife.RuВ ночь с 21 на 22 января 2018 года в селе Сунтары в 4-х квартирном доме по ул.
22.01.2018 ИА SakhaLife.Ru
Айсен Николаев: «Мы сделаем фестиваль «Зима начинается с Якутии» международным брендом» - Администрация г.ЯкутскЯкутии пора монетизировать якутский холод считает глава Якутска Айсен Николаев.
23.01.2018 Администрация г.Якутск
ГУП «ЖКХ РС (Я)» завозит топливо в северные районы Якутии - ЖКХ Республики Саха (Якутия)В период действия зимних автодорог предприятие доставит 138 тысяч тонн топливно-энергетических ресурсов для обеспечения бесперебойной работы котельных в северных районах республики.
22.01.2018 ЖКХ Республики Саха (Якутия)
JPG Файл - МВД Республики Саха (Якутия)19 января около 2 часов дня в дежурную часть Госавтоинспекции г. Якутска поступила информация о том, что на ул.
22.01.2018 МВД Республики Саха (Якутия)
JPG Файл - МВД Республики Саха (Якутия)За прошедшие выходные дни на территории г. Якутска произошло 25 ДТП, из них в 5 ДТП различные травмы получили 5 несовершеннолетних и 1 пассажирка автобуса.
22.01.2018 МВД Республики Саха (Якутия)
Закрытие Года Марка Николаевича Жиркова - Министерство культуры20 января 2018 г. в Большом концертном зале Якутского музыкального колледжа им.
22.01.2018 Министерство культуры
Хомусистка Олена Подлужная (Уутай): Я не зазнавшаяся звезда - ИА SakhaLife.Ru«Сами мы не местные» — так называется авторский проект журналиста Эмилии Алиевой специально для Sakhalife, в рамках которого мы порадуем наших читателей серией интервью с известными якутянами.
22.01.2018 ИА SakhaLife.Ru
Приемная комиссия ЯГСХА встретилась с абитуриентами - ИА SakhaLife.RuЦентральная приемная комиссия Якутской ГСХА ведет постоянную консультацию о правилах и изменениях приема, а также о предстоящем выборе ЕГЭ.
22.01.2018 ИА SakhaLife.Ru
Якутяне завоевали три путёвки на ярыгинский турнир - Администрация Правительства и Президента РС(Я)Якутские борцы завоевали три путевки на Гран-при Ярыгина – третью путевку принесла Алина Казымова – воспитанница Школы высшего мастерства (Якутск) в весовой категории до 57 кг.
22.01.2018 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
Битва интеллектуалов. Завершилось первенство республики по стоклеточным шашкам - ИА SakhaLife.RuВ выходные завершилось первенство Республики Саха (Якутия) по стоклеточным шашкам.
22.01.2018 ИА SakhaLife.Ru
Якутяне покорили самую высокую вершину России и Европы - ИА SakhaLife.RuЯкутяне Евгений Кривошапкин и Айсен Федотов со второй попытки покорили самую высокую вершину России и Европы, передает НВК “Саха”.
22.01.2018 ИА SakhaLife.Ru
В Якутске начался сбор предложений горожан по благоустройству общественных пространств - Администрация г.ЯкутскПункты сбора предложений по благоустройству общественных пространств открылись 20 января в Якутске.
23.01.2018 Администрация г.Якутск
ГУП «ЖКХ РС (Я)» завозит топливо в северные районы Якутии - ЖКХ Республики Саха (Якутия)В период действия зимних автодорог предприятие доставит 138 тысяч тонн топливно-энергетических ресурсов для обеспечения бесперебойной работы котельных в северных районах республики.
22.01.2018 ЖКХ Республики Саха (Якутия)
В городе Якутске успешно прошел первый этап электронной записи первоклассников - Министерство связи и информационных технологий20 января стартовала электронная запись в первый класс в 11 школ города Якутска.
22.01.2018 Министерство связи и информационных технологий
Горожане начали вносить предложения по благоустройству общественных пространств - Администрация г.ЯкутскВ Якутске начался сбор предложений граждан по благоустройству общественных пространств.
23.01.2018 Администрация г.Якутск
Как привлечь туристов в Якутию? - ИА SakhaLife.RuВ Якутске прошла стратегическая сессия по развитию и продвижению фестиваля «Зима начинается с Якутии».
22.01.2018 ИА SakhaLife.Ru