Новости города БезФормата.Ru
Якутск
Главные новости
 
Задать вопрос?

Тапталлаах Тумаппыт үбүлүөйэ

20170415_141541 - Якутское-Cаха ИА
Тапталлаах Тумаппыт үбүлүөйэ - Якутское-Cаха ИА
Тапталлаах Тумаппыт үбүлүөйэ - Якутское-Cаха ИА
20170415_145447 - Якутское-Cаха ИА
IMG-20170417-WA0003 - Якутское-Cаха ИА
Фото: ysia.ru

Ааспыт ый ортотугар Усуйаана улуу һ ун «Тумат национальнай нэ һ илиэгэ» т өрүттэммитэ 75 сылын бэлиэтиир үөрүү лээх быраа һ ынньыгын олохтоохтор уонна ыалдьыттар үөрэн өтөн уонна өрө көтөҕүллэн бэлиэтээтилэр.

Сэттэ уон алта сыл анараа өттүгэр, Аҕа дойдубут өлөр-тиллэр кырыктаах сэриитэ саҕаламмыта бастакы сылыгар, Сэбиэскэй Сойуус коммунистическай партията салайар государствота немецкэй-фашистскай халабырдьыттары утары элбэх хаан тохтуулаах хабыр хапсыһыытын кэмигэр, ыраах хоту сиргэ булчуттар саҥа бөһүөлэктэрин, кинилэр оҕолоро үөрэнэллэрин туһугар саҥа оскуоланы тутууну дьаныһан туран саҕалаабыттара. Ол бэйэтин туһугар эмиэ оччотооҕу дьон килбиэннээх героическай кыайыылара этэ диэн толору этэр, сырдатар бырааптаахпыт диэххэ наадалаах.

Оччолорго Нуучча үрэҕэр Баатаҕай бөһүөлэгин холкуоһугар, эбэтэр Илин Сыалаахха баар «Күүрэ» холкуоска аҕыйах ахсааннаах төрүт уус булчуттар эрэ олорбуттара. Эмиэ ити курдук Чоондоон үрэҕэр баар Кыыл Тимирбит диэн учаастакка сылгыны, сүөһүнү иитэр дьон, төһө да аҕыйах ахсааннаахтарын иһин, холкуос быһыытынан үлэлээн-хамсаан, бэйэлэрин ииттэн, быр-бааччы олорбуттара.

1940 сыллаахха кыракый холкуостары бөдөҥсүтүү бэлиитикэтэ күүскэ ыытылларын саҕана Чоондоон, Илин Сыалаах, Нуучча үрэхтэрин устунан баар кыракый холкуостар уонна түмсүүлэр бары бииргэ холбоһон, бөдөҥсүйэн олорорго, саҥа бөһүөлэги тутарга анал миэстэни буларга, көрдүүргэ уопсай мунньаҕынан быһаарыы ылыммыттара. Ол сайын Чоондоон үрэҕин үөһээ уонна аллараа өттүгэр тоҕоостоох сири көрдөөннөр, холкуостар уопсай мунньахтарынан талыллыбыт аналлаах хамыыһыйа, хас да тыынан сылдьан саҥа бөһүөлэги тутар сири сыныйан, талан көрдөөбүттэрэ. Кинилэр элбэх сири сирийэн үөрэтэн, кэпсэтэн, ырытан уонна үгүс мөккүөр кэнниттэн сүрдээх хойуу мастаах, ойуурдаах, үрдүк туруору таас чаркы биэрэктээх, сирэ-буора кытаанах, бу билиҥҥи Тумат турар миэстэтин олус сөбүлүү көрбүттэрэ. Бөһүөлэги манна тутуохха сөп эбит диэн биир санааҕа кэлбиттэрэ.

1941 сылтан ыла саҥа бөһүөлэги тутуу күүскэ уонна күргүөмнээхтик саҕаламмыта. Бастатан туран булчуттар уонна табаһыттар олорор анал дьиэлэрэ, оҕолор үөрэниэхтээх оскуолалара, нэһилиэнньэни аһынан-таҥаһынан хааччыйар маҕаһыын, олохтоох Сэбиэт дьиэтин тутуу ыытыллыбыта. Саҥа дьиэлэри тутуу маһын туруу үлэһиттэр Чоондоон үрэх үөһээ өттүгэр саас эрдэ баран, кэрдэн, бэлэмнээбиттэрэ. Уунан уһааран бөһүөлэк тутуллуохтаах сиригэр аҕалбыттара. Историяттан биллэринэн, 1941 сыл сайыныгар оскуола дьиэтин үөрэ-көтө, таһаарыылаахтык, өхтөөхтүк тутан үлэлии-хамсыы сырыттахтарына, АН-2 самолет кэлэн кууллаах почтаны бырахпыт. Почтанан кэлбит суругунан тэлэгэрээммэни олохтоох Сэбиэт үлэһитэ тутааччыларга уонна нэһилиэнньэ бары дьонугар дорҕоонноохтук аахпыт. Онно немецкэй-фашистскай талабырдьыттар Сэбиэскэй Сойууска кыыллыы, уоран саба түспүттэрин туһунан этиллибит. Онон туох-баар үлэ Кыайыы туһугар, туох барыта фронт туһугар диэн сүгэ-балта тылларынан кытаанах ыҥырыы этиллибитэ ыраас халлааҥҥа этиҥ эппитин курдук ынырыктыйан иһиллибитэ. Сонно бөһүөлэги тутааччылар уонна бары олохтоохтор мустан немецкэй-фашистскай халабырдьыттары утары таһаарыылаах, кыайыылаах үлэнэн охсуһарга диэн ыҥырыы миитин оҥорбуттара.

Уоттаах сэрии аас-туор сылларыгар бэйэни харыстаммат дьаныардаах үлэ түмүгэр, Тумат бөһүөлэгин 1942 сыллаахха тутан бүтэрбиттэрэ уонна ити сылы бөһүөлэк төрүттэммит  сылынан ааттаабыттара. Итинтэн ыла Тумакка булчуттар, табаһыттар уонна балыксыттар тоҕуоруһан, уутуйан олохсуйбуттара. Хоту дойду кылааннаах түүлээҕин үрүҥ кырсаны бултааһыны, судаарыстыбаҕа туттарыыны, нэһилиэк сорсуннаах сонордьуттара кыайа-хото бултаабыттара. Үлэҕэ үрдүк ситиһии, кыайыы сотору кэминэн баар буолбута. Ол курдук, 1957 сыллаахха аатырбыт булчут Колесов Николай Саввич кэккэ сылларга кырсаны бултааһыҥҥа өрөспүүбүлүкэ, Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн саамай элбэх ахсааннаах түүлээҕи бултаан, Социалистическай Үлэ Геройун үрдүк аатын ылбыта. Кини бииргэ сылдьыбыт, бултаабыт үөлээннээҕэ Томскай Алексей Алексеевич II эмиэ түүлээҕи бултааһыҥҥа үрдүк көрдөрүүлэрин иһин Үлэ Кыһыл Знамятын икки төгүллээх кавалера буолбута. Николай Саввич ииппит, үөрэппит эдэр булчута Колесов Сергей Иванович Үлэ Кыһыл Знамятын булт идэтигэр өрөспүүбүлүкэҕэ, Сэбиэскэй Сойууска бастыҥ көрдөрүүлэрин иһин ылар чиэскэ тиксибитэ. Таба иитиитигэр уһулуччу бастыҥ көрдөрүүтүн сыаналааннар, биллиилээх табаһыт Томскай Алексей Алексеевич I Өктөөбүрүскэй өрөбөлүүссүйэ биэс уон сылыгар аналлаах мэтээлинэн наҕараадаламмыта.

Ити курдук Тумат нэһилиэгин үтүө-мааны дьон үлэҕэ, үөрэххэ ситиһиилэрэ элбэх.

Тумат нэһилиэгэ төрүттэммитэ 75 cылыгар аналлаах үбүлүөй дьон-сэргэ санаата кэлэн, олсу үчүгэйдик ааста. Тэрээһин истиҥник уонна өрө күүрүүлээхтик ыытылынна. Хаһаччыйаттан уонна Усуйаанаттан элбэх киһи кэлэн олохтоохтор үөрүүлэрин тэҥҥэ үллэһиннилэр. Хаһааччыйаттан ырыа ансаамбыла олохтоохтору эҕэрдэлээн ырыа бастыҥын ыллаан олохтоохтору улаханнык сэргэхситтэ. Усуйаанаттан «Кэрэчээнэ» үҥкүү кэлэктиибэ бэртээхэй үҥкүүлэринэн үөртүлэр. Усуйаана нэһилиэгин аҕа баһылыга Никита Кимович Филиппов биир дойдулаахтарыгар анаан эҕэрдэ тылларын тиэртэ, ис сүрэҕиттэн долгуйан, иэйэн туран ырыа ыллаан бар дьонун махталын, хайҕалын ылла.

Үөрүүлээх бырааһынньык түһүлгэтигэр мустубут ыалдьыттар бастакы күн бэйэ-бэйэлэрин кытта билистилэр, ирэ-хоро сэһэргэстилэр.

Дьоро киэһэ туматтар эҕэрдэ кэнсиэрдэрэ ыытылынна. Манна ыҥырыылаах ыалдьыттарбыт, Сахабыт сирин эстрадатын биллиилээх ырыаһыттара Сахаайа, Василий Еремеев, Александр Максимов кыттыһан, бэртээхэй кэнсиэри көрдөрөн, бу күүтүүлээх уконна долгутуулаах бэлиэ даатанан истиҥник эҕэрдэлээн көрөөччүлэри үөртүлэр.

Сарсыныгар күн-дьыл туруга төһө да мөлтөөбүтүн, туманнырбытын, хаардаабытын иһин, бөһүөлэк аттыгар бэрт сэргэх күрэхтэһии буолла. Манна дьиэ кэргэттэр хамаандалара саанан ытыыга, чэйи түргэнник оргутууга, кырсаҕа хапкаан иитиитигэр уонна да атын көрүҥнэргэ күөн көрүстүлэр. Илин-кэлин түсүһүү, күрэхтэһии бэрт эриһиилээх, хатыһыылаах буолан, дьон-сэргэ олус астынна. Түмүккэ, түргэн-тарҕан туттунуулаах Хаһааччыйа олохтоохторо Надежда, Алексей Филипповтар кыайыылааҕынан таҕыстылар. Иккис миэстэни булчут дьиэ кэргэн Анна, Айаал Томскайдар (Тумат) ыллылар.

Бу киэһэ Хаһааччыйа уонна Усуйаана ыалдьыттара кыттыһан бэртээхэй кэнсиэри көрдөрдүлэр.

Үһүс күн нэһилиэктэр икки ардыларыгар волейболга киирсии кытаанаҕа буолан, көрөөччүлэри ууга-уокка түһэрдилэр. Хаһааччыйаттан икки, Усуйаанаттан биир, олохтоохтортон оҕолор уонна улахан дьон хамаандалара кытыннылар. Күрэхтэһиигэ ыалдьыппыт, саха эстрадатын биллэр ырыаһыта Василий Еремеев кыттыһан оонньоспута тыа сирин дьонун-сэргэтин санаатын өрө көтөхтө, сэргэхситтэ. Онтон дьахталларга Тумат кыргыттара былырыыҥҥы кыайыыларын өссө төгүл бигэргэтэн, хайҕал маанытын ыллылар. Кинилэр ытыс тыаһыгар доҕуһуоллатан кубогы илдьэ хааллылар.

Ити курдук Тумат нэһилиэгэ төрүттэммитэ 75 сылын үөрүүлээх үбүлүөйэ олус үчүгэйдик, астыктык, үрдүк таһымнаахтык ыытылынна. Олохтоохтор уонна ыалдьыттар бары бу бырааһынньыктан олус астынан, дуоһуйан тарҕастылар.

1 из 5
Норуоппут үгэһин, таба иитиитин өрө тутан - Государственное Собрание РС(Я)Өлөөн улууһа төһө да ыраах хотугу эргимтэҕэ олордор, ыарахаттартан чаҕыйбат туруу үлэһит, олоҕу уорҕатыттан муоһалыыр сытыы-хотуу дьонноох-сэргэлээх буолан, аныгы олох сайдыытын кытта тэҥҥэ хардыылыырга дьулуһар.
13.06.2017 Государственное Собрание РС(Я)
Прошел X Ысыах среди работников социального обслуживания заречных и центральных районов - Министерство труда и социального развития РС(Я)24-25 июня в местности «Три березки» Амгинского улуса прошел традиционный Х Ысыах среди работников социального обслуживания  при Министерстве  труда и социального развития РС(Я) учреждений группы «Заречья» и «Центральной».
28.06.2017 Министерство труда и социального развития РС(Я)
Регионам России в сельском хозяйстве есть чему поучиться у Якутии - Администрация Правительства и Президента РС(Я)27 июня в Якутске прошел Всероссийский семинар-совещание «Государственная поддержка малых форм хозяйствования и устойчивое развитие сельских территорий в Республике Саха (Якутия)»,
28.06.2017 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
В правительстве РФ приняли концепцию демографической политики Дальнего Востока - Якутское-Cаха ИАМинистерство РФ по развитию Дальнего Востока утвердило в правительстве России концепцию дальневосточной демографической политики.
28.06.2017 Якутское-Cаха ИА
2 июля – день реки Лена - Министерство охраны природы РС(Я)В 2013 году Главой Республики Саха (Якутия) Егором Борисовым в целях привлечения внимания населения к сохранению уникальных природных объектов реки Лена,
28.06.2017 Министерство охраны природы РС(Я)
Энергосбыт ПАО «Якутскэнерго» предоставляет прекрасную возможность погасить долги без штрафных санкций.
28.06.2017 АК Якутскэнерго
Обнародована четкая и понятная причина гибели туристов на перевале Дятлова - SakhaPress.RuРИГ SAKHAPRESS.RU Зловещая трагедия произошла еще в первых числах февраля 1959 года: из девятерых туристов, заночевавших в одной палатке на склоне, живым не вернулся никто.
28.06.2017 SakhaPress.Ru
В ночном клубе у якутянки украли дорогой телефон - YakutiaMedia.RuЖенщина беспечно оставила его на столе и пошла танцевать Поделиться: 28 июня, YakutiaMedia.
28.06.2017 YakutiaMedia.Ru
Без лицензии акционерное общество выкопало песок на 49 млн рублей в Якутии - YakutiaMedia.RuТем самым, компания нарушила закона РФ «О недрах» Поделиться: 28 июня, YakutiaMedia.
28.06.2017 YakutiaMedia.Ru
Насилие над детьми – откуда корни? - Газета Якутия
Насилие над детьми – откуда корни?
«В Нюрбинском районе отчим насиловал падчерицу»… Не слишком ли часто мы стали читать такие заголовки?
Газета Якутия
Этот день в календаре. 29 июня - Якутское-Cаха ИАСегодня 29 июня. Чем известен этот день? В МИРЕ День памяти пропавших без вести азатамартиков (защитников Родины) в Армении.
29.06.2017 Якутское-Cаха ИА
Книгу читаешь – много знаешь - Министерство труда и социального развития РС(Я)        « Книга есть жизнь нашего времени,                                                                               в ней все нуждаются — и старые, и малые».
28.06.2017 Министерство труда и социального развития РС(Я)
Этот день в календаре. 28 июня - Якутское-Cаха ИАСегодня 28 июня. Чем известен этот день? В МИРЕ День Конституции Украины .
28.06.2017 Якутское-Cаха ИА
Аскар Айтматов: «Я в Якутии не случайно» - Газета Якутия
Аскар Айтматов: «Я в Якутии не случайно»
Сын Чингиза Айтматова, экс-министр иностранных дел Киргизии в эксклюзивном интервью газете «Якутия» рассказал о том, что для него значит поездка в Якутию, насколько популярны книги его отца сегодня,
Газета Якутия
Пусть каждый расскажет о себе - Газета Якутия
Пусть каждый расскажет о себе
Народный видеоблог знакомит якутян с якутянами «Мы хотим услышать историю каждого!
Газета Якутия
Представители народов Якутии в День России пройдут парадом по центру столицы
В столице республики 12 июня впервые состоится «Парад дружбы народов России» — по центральной улице пройдут жители разных народов в национальных костюмах.
Газета Якутия
Двукратный чемпион Европы по боксу Василий Егоров: «Ничего не хочу загадывать» - SportSakha.ComВ Доме правительства №2 прошло торжественное чествование по итогам чемпионата Европы по боксу с участием Василия Егорова и его личного тренера Артура Пахомова.
27.06.2017 SportSakha.Com
Подготовка к Играм Манчаары - YakutiaMedia.RuЗампред правительства Яктуии Михаил Гуляев провел выездное заседание оргкомитета по подготовке к играм Поделиться: 27 июня, YakutiaMedia.
27.06.2017 YakutiaMedia.Ru
В Петропавловск-Камчатский вместе с авиакомпанией «Якутия» - Авиакомпания Якутия  Авиакомпании «Якутия» приглашает в полет по маршруту Якутск - Петропавловск-Камчатский - Якутск.
27.06.2017 Авиакомпания Якутия
За звание победителя «Игр Дыгына» поборются 12 самых подготовленных спортсменов
«Игры Дыгына» – зрелищный турнир, где встречаются самые сильные и подготовленные спортсмены республики.
Эхо столицы
Эксперимент Ивана Белолюбского - Газета Якутия
Эксперимент Ивана Белолюбского
Знаменитый спортсмен в образе ученого Иван Белолюбский, семикратный победитель Игр Дыгына, мастер спорта по мас-рестлингу и борьбе хапсагай – таким мы его знаем.
Газета Якутия
Благотворительная акция «Эстафета добра» продолжается - Эхо столицы
Благотворительная акция «Эстафета добра» продолжается
Акция «Эстафета добра» направления «Якутск - город возможностей» Года добра на прошлой неделе пополнилась новыми участниками.
Эхо столицы
Прошел X Ысыах среди работников социального обслуживания заречных и центральных районов - Министерство труда и социального развития РС(Я)24-25 июня в местности «Три березки» Амгинского улуса прошел традиционный Х Ысыах среди работников социального обслуживания  при Министерстве  труда и социального развития РС(Я) учреждений группы «Заречья» и «Центральной».
28.06.2017 Министерство труда и социального развития РС(Я)
Регионам России в сельском хозяйстве есть чему поучиться у Якутии - Администрация Правительства и Президента РС(Я)27 июня в Якутске прошел Всероссийский семинар-совещание «Государственная поддержка малых форм хозяйствования и устойчивое развитие сельских территорий в Республике Саха (Якутия)»,
28.06.2017 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
В правительстве РФ приняли концепцию демографической политики Дальнего Востока - Якутское-Cаха ИАМинистерство РФ по развитию Дальнего Востока утвердило в правительстве России концепцию дальневосточной демографической политики.
28.06.2017 Якутское-Cаха ИА
2 июля – день реки Лена - Министерство охраны природы РС(Я)В 2013 году Главой Республики Саха (Якутия) Егором Борисовым в целях привлечения внимания населения к сохранению уникальных природных объектов реки Лена,
28.06.2017 Министерство охраны природы РС(Я)