Новости города БезФормата.Ru
Якутск
Главные новости
 
Задать вопрос?

Тапталлаах Тумаппыт үбүлүөйэ

20170415_141541 - Якутское-Cаха ИА
Тапталлаах Тумаппыт үбүлүөйэ - Якутское-Cаха ИА
Тапталлаах Тумаппыт үбүлүөйэ - Якутское-Cаха ИА
20170415_145447 - Якутское-Cаха ИА
IMG-20170417-WA0003 - Якутское-Cаха ИА
Фото: ysia.ru

Ааспыт ый ортотугар Усуйаана улуу һ ун «Тумат национальнай нэ һ илиэгэ» т өрүттэммитэ 75 сылын бэлиэтиир үөрүү лээх быраа һ ынньыгын олохтоохтор уонна ыалдьыттар үөрэн өтөн уонна өрө көтөҕүллэн бэлиэтээтилэр.

Сэттэ уон алта сыл анараа өттүгэр, Аҕа дойдубут өлөр-тиллэр кырыктаах сэриитэ саҕаламмыта бастакы сылыгар, Сэбиэскэй Сойуус коммунистическай партията салайар государствота немецкэй-фашистскай халабырдьыттары утары элбэх хаан тохтуулаах хабыр хапсыһыытын кэмигэр, ыраах хоту сиргэ булчуттар саҥа бөһүөлэктэрин, кинилэр оҕолоро үөрэнэллэрин туһугар саҥа оскуоланы тутууну дьаныһан туран саҕалаабыттара. Ол бэйэтин туһугар эмиэ оччотооҕу дьон килбиэннээх героическай кыайыылара этэ диэн толору этэр, сырдатар бырааптаахпыт диэххэ наадалаах.

Оччолорго Нуучча үрэҕэр Баатаҕай бөһүөлэгин холкуоһугар, эбэтэр Илин Сыалаахха баар «Күүрэ» холкуоска аҕыйах ахсааннаах төрүт уус булчуттар эрэ олорбуттара. Эмиэ ити курдук Чоондоон үрэҕэр баар Кыыл Тимирбит диэн учаастакка сылгыны, сүөһүнү иитэр дьон, төһө да аҕыйах ахсааннаахтарын иһин, холкуос быһыытынан үлэлээн-хамсаан, бэйэлэрин ииттэн, быр-бааччы олорбуттара.

1940 сыллаахха кыракый холкуостары бөдөҥсүтүү бэлиитикэтэ күүскэ ыытылларын саҕана Чоондоон, Илин Сыалаах, Нуучча үрэхтэрин устунан баар кыракый холкуостар уонна түмсүүлэр бары бииргэ холбоһон, бөдөҥсүйэн олорорго, саҥа бөһүөлэги тутарга анал миэстэни буларга, көрдүүргэ уопсай мунньаҕынан быһаарыы ылыммыттара. Ол сайын Чоондоон үрэҕин үөһээ уонна аллараа өттүгэр тоҕоостоох сири көрдөөннөр, холкуостар уопсай мунньахтарынан талыллыбыт аналлаах хамыыһыйа, хас да тыынан сылдьан саҥа бөһүөлэги тутар сири сыныйан, талан көрдөөбүттэрэ. Кинилэр элбэх сири сирийэн үөрэтэн, кэпсэтэн, ырытан уонна үгүс мөккүөр кэнниттэн сүрдээх хойуу мастаах, ойуурдаах, үрдүк туруору таас чаркы биэрэктээх, сирэ-буора кытаанах, бу билиҥҥи Тумат турар миэстэтин олус сөбүлүү көрбүттэрэ. Бөһүөлэги манна тутуохха сөп эбит диэн биир санааҕа кэлбиттэрэ.

1941 сылтан ыла саҥа бөһүөлэги тутуу күүскэ уонна күргүөмнээхтик саҕаламмыта. Бастатан туран булчуттар уонна табаһыттар олорор анал дьиэлэрэ, оҕолор үөрэниэхтээх оскуолалара, нэһилиэнньэни аһынан-таҥаһынан хааччыйар маҕаһыын, олохтоох Сэбиэт дьиэтин тутуу ыытыллыбыта. Саҥа дьиэлэри тутуу маһын туруу үлэһиттэр Чоондоон үрэх үөһээ өттүгэр саас эрдэ баран, кэрдэн, бэлэмнээбиттэрэ. Уунан уһааран бөһүөлэк тутуллуохтаах сиригэр аҕалбыттара. Историяттан биллэринэн, 1941 сыл сайыныгар оскуола дьиэтин үөрэ-көтө, таһаарыылаахтык, өхтөөхтүк тутан үлэлии-хамсыы сырыттахтарына, АН-2 самолет кэлэн кууллаах почтаны бырахпыт. Почтанан кэлбит суругунан тэлэгэрээммэни олохтоох Сэбиэт үлэһитэ тутааччыларга уонна нэһилиэнньэ бары дьонугар дорҕоонноохтук аахпыт. Онно немецкэй-фашистскай талабырдьыттар Сэбиэскэй Сойууска кыыллыы, уоран саба түспүттэрин туһунан этиллибит. Онон туох-баар үлэ Кыайыы туһугар, туох барыта фронт туһугар диэн сүгэ-балта тылларынан кытаанах ыҥырыы этиллибитэ ыраас халлааҥҥа этиҥ эппитин курдук ынырыктыйан иһиллибитэ. Сонно бөһүөлэги тутааччылар уонна бары олохтоохтор мустан немецкэй-фашистскай халабырдьыттары утары таһаарыылаах, кыайыылаах үлэнэн охсуһарга диэн ыҥырыы миитин оҥорбуттара.

Уоттаах сэрии аас-туор сылларыгар бэйэни харыстаммат дьаныардаах үлэ түмүгэр, Тумат бөһүөлэгин 1942 сыллаахха тутан бүтэрбиттэрэ уонна ити сылы бөһүөлэк төрүттэммит  сылынан ааттаабыттара. Итинтэн ыла Тумакка булчуттар, табаһыттар уонна балыксыттар тоҕуоруһан, уутуйан олохсуйбуттара. Хоту дойду кылааннаах түүлээҕин үрүҥ кырсаны бултааһыны, судаарыстыбаҕа туттарыыны, нэһилиэк сорсуннаах сонордьуттара кыайа-хото бултаабыттара. Үлэҕэ үрдүк ситиһии, кыайыы сотору кэминэн баар буолбута. Ол курдук, 1957 сыллаахха аатырбыт булчут Колесов Николай Саввич кэккэ сылларга кырсаны бултааһыҥҥа өрөспүүбүлүкэ, Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн саамай элбэх ахсааннаах түүлээҕи бултаан, Социалистическай Үлэ Геройун үрдүк аатын ылбыта. Кини бииргэ сылдьыбыт, бултаабыт үөлээннээҕэ Томскай Алексей Алексеевич II эмиэ түүлээҕи бултааһыҥҥа үрдүк көрдөрүүлэрин иһин Үлэ Кыһыл Знамятын икки төгүллээх кавалера буолбута. Николай Саввич ииппит, үөрэппит эдэр булчута Колесов Сергей Иванович Үлэ Кыһыл Знамятын булт идэтигэр өрөспүүбүлүкэҕэ, Сэбиэскэй Сойууска бастыҥ көрдөрүүлэрин иһин ылар чиэскэ тиксибитэ. Таба иитиитигэр уһулуччу бастыҥ көрдөрүүтүн сыаналааннар, биллиилээх табаһыт Томскай Алексей Алексеевич I Өктөөбүрүскэй өрөбөлүүссүйэ биэс уон сылыгар аналлаах мэтээлинэн наҕараадаламмыта.

Ити курдук Тумат нэһилиэгин үтүө-мааны дьон үлэҕэ, үөрэххэ ситиһиилэрэ элбэх.

Тумат нэһилиэгэ төрүттэммитэ 75 cылыгар аналлаах үбүлүөй дьон-сэргэ санаата кэлэн, олсу үчүгэйдик ааста. Тэрээһин истиҥник уонна өрө күүрүүлээхтик ыытылынна. Хаһаччыйаттан уонна Усуйаанаттан элбэх киһи кэлэн олохтоохтор үөрүүлэрин тэҥҥэ үллэһиннилэр. Хаһааччыйаттан ырыа ансаамбыла олохтоохтору эҕэрдэлээн ырыа бастыҥын ыллаан олохтоохтору улаханнык сэргэхситтэ. Усуйаанаттан «Кэрэчээнэ» үҥкүү кэлэктиибэ бэртээхэй үҥкүүлэринэн үөртүлэр. Усуйаана нэһилиэгин аҕа баһылыга Никита Кимович Филиппов биир дойдулаахтарыгар анаан эҕэрдэ тылларын тиэртэ, ис сүрэҕиттэн долгуйан, иэйэн туран ырыа ыллаан бар дьонун махталын, хайҕалын ылла.

Үөрүүлээх бырааһынньык түһүлгэтигэр мустубут ыалдьыттар бастакы күн бэйэ-бэйэлэрин кытта билистилэр, ирэ-хоро сэһэргэстилэр.

Дьоро киэһэ туматтар эҕэрдэ кэнсиэрдэрэ ыытылынна. Манна ыҥырыылаах ыалдьыттарбыт, Сахабыт сирин эстрадатын биллиилээх ырыаһыттара Сахаайа, Василий Еремеев, Александр Максимов кыттыһан, бэртээхэй кэнсиэри көрдөрөн, бу күүтүүлээх уконна долгутуулаах бэлиэ даатанан истиҥник эҕэрдэлээн көрөөччүлэри үөртүлэр.

Сарсыныгар күн-дьыл туруга төһө да мөлтөөбүтүн, туманнырбытын, хаардаабытын иһин, бөһүөлэк аттыгар бэрт сэргэх күрэхтэһии буолла. Манна дьиэ кэргэттэр хамаандалара саанан ытыыга, чэйи түргэнник оргутууга, кырсаҕа хапкаан иитиитигэр уонна да атын көрүҥнэргэ күөн көрүстүлэр. Илин-кэлин түсүһүү, күрэхтэһии бэрт эриһиилээх, хатыһыылаах буолан, дьон-сэргэ олус астынна. Түмүккэ, түргэн-тарҕан туттунуулаах Хаһааччыйа олохтоохторо Надежда, Алексей Филипповтар кыайыылааҕынан таҕыстылар. Иккис миэстэни булчут дьиэ кэргэн Анна, Айаал Томскайдар (Тумат) ыллылар.

Бу киэһэ Хаһааччыйа уонна Усуйаана ыалдьыттара кыттыһан бэртээхэй кэнсиэри көрдөрдүлэр.

Үһүс күн нэһилиэктэр икки ардыларыгар волейболга киирсии кытаанаҕа буолан, көрөөччүлэри ууга-уокка түһэрдилэр. Хаһааччыйаттан икки, Усуйаанаттан биир, олохтоохтортон оҕолор уонна улахан дьон хамаандалара кытыннылар. Күрэхтэһиигэ ыалдьыппыт, саха эстрадатын биллэр ырыаһыта Василий Еремеев кыттыһан оонньоспута тыа сирин дьонун-сэргэтин санаатын өрө көтөхтө, сэргэхситтэ. Онтон дьахталларга Тумат кыргыттара былырыыҥҥы кыайыыларын өссө төгүл бигэргэтэн, хайҕал маанытын ыллылар. Кинилэр ытыс тыаһыгар доҕуһуоллатан кубогы илдьэ хааллылар.

Ити курдук Тумат нэһилиэгэ төрүттэммитэ 75 сылын үөрүүлээх үбүлүөйэ олус үчүгэйдик, астыктык, үрдүк таһымнаахтык ыытылынна. Олохтоохтор уонна ыалдьыттар бары бу бырааһынньыктан олус астынан, дуоһуйан тарҕастылар.

1 из 5
Норуоппут үгэһин, таба иитиитин өрө тутан - Государственное Собрание РС(Я)Өлөөн улууһа төһө да ыраах хотугу эргимтэҕэ олордор, ыарахаттартан чаҕыйбат туруу үлэһит, олоҕу уорҕатыттан муоһалыыр сытыы-хотуу дьонноох-сэргэлээх буолан, аныгы олох сайдыытын кытта тэҥҥэ хардыылыырга дьулуһар.
13.06.2017 Государственное Собрание РС(Я)
Сахамин Афанасьев встретился с охотниками, организовавшими общественную очередь - Министерство охраны природы РС(Я)В преддверии сезона охоты у здания Дирекции биологических ресурсов и особо охраняемых природных территорий Министерства охраны природы РС(Я) образовалась очередь из охотников, желающих получить заветную лицензию.
27.07.2017 Министерство охраны природы РС(Я)
Прокуратура г.Якутска поддержала государственное обвинение по уголовному делу в отношении 35-летней местной жительницы, обвиняемой в совершении преступления,
27.07.2017 Прокуратура РС(Я)
Ремонтные работы на Вилюйской трассе досрочно завершены - ИА SakhaLife.RuНа федеральной трассе «Вилюй» в Республике Саха (Якутия) досрочно ввели эксплуатацию три искусственных сооружения.
27.07.2017 ИА SakhaLife.Ru
В столичную полицию обратился мужчина с заявлением о совершенном в его отношении грабеже возле дома по ул.Песчаная.
27.07.2017 МВД Республики Саха (Якутия)
Прокуратура Вилюйского района провела проверку соблюдения прав пациентов, проживающих в Вилюйском психоневрологическом интернате имени Кэтти Марсден.
27.07.2017 Прокуратура РС(Я)
В Среднеколымске браконьеры возместят ущерб в 760 тысяч рублей за добытых лосей - SakhaPress.RuРИГ SAKHAPRESS.RU Нарушители также приговорены к исправительным работам. Вынесено решение Верхнеколымского районного суда РС(Я) в г. Среднеколымск по ст.
27.07.2017 SakhaPress.Ru
В ОМВД России по Хангаласскому району обратилась руководитель учреждения печати с сообщением о краже денежных средств в размере 20 000 рублей из ее сейфа.
27.07.2017 МВД Республики Саха (Якутия)
Прокуратура г.Якутска поддержала государственное обвинение по уголовному делу в отношении 35-летней местной жительницы, обвиняемой в совершении преступления,
27.07.2017 Прокуратура РС(Я)
В Среднеколымске браконьеры возместят ущерб в 760 тысяч рублей за добытых лосей - SakhaPress.RuРИГ SAKHAPRESS.RU Нарушители также приговорены к исправительным работам. Вынесено решение Верхнеколымского районного суда РС(Я) в г. Среднеколымск по ст.
27.07.2017 SakhaPress.Ru
Новые вершины партнерства - Министерство культуры     15 июля Государственный концертный оркестр Якутии принял участие в  ряде мероприятий, посвященных празднованию дня золотопромышленников в Алданском районе.
27.07.2017 Министерство культуры
Практика в зоне тундры – реализация соглашения Якутской ГСХА и Чукотки - ИА SakhaLife.RuВпервые студенты 2 и 3 курсов инженерного и агротехнологического факультетов направились на производственную практику в Чукотский автономный округ на основе отдельных договоров с СХП.
27.07.2017 ИА SakhaLife.Ru
дайнерис - Якутское-Cаха ИАСедьмой сезон «Игры престолов» стартовал на канале HBO 16 июля. Какого момента во всемирно известном сериале якутяне ждут больше всего, кого, по их мнению, на этот раз убьют сценаристы,
27.07.2017 Якутское-Cаха ИА
Сергей Карпухин: «Якутия для меня — номер один» - Газета Якутия
Сергей Карпухин: «Якутия для меня — номер один»
Почему влюблен в республику известный фотограф и путешественник Влюбленный в республику известный фотограф и путешественник рассказал нам, что он будет делать в республике до сентября,
Газета Якутия
«Семьей сплоченной едины мы!»
В  Гагаринском округе  состоялся  праздник¸ посвященный  Дню  семьи, любви и верности, который страна отметила в минувшие выходные.
Эхо столицы
Прими участие в конкурсах Ykt Geek Fest 2017!
У вас есть прекрасная возможность реализовать свой творческий потенциал и показать, на что вы способны, участвуя в конкурсах, проводимых в рамках фестиваля Ykt Geek Fest 2017.
Эхо столицы
Ремонтные работы на Вилюйской трассе досрочно завершены - ИА SakhaLife.RuНа федеральной трассе «Вилюй» в Республике Саха (Якутия) досрочно ввели эксплуатацию три искусственных сооружения.
27.07.2017 ИА SakhaLife.Ru
Глава Якутии поздравил борца Василия Стрекаловского с победой на Сурдлимпийских играх - YakutiaMedia.RuБорец вольного стиля вырвал победу у иранца 27 июля, YakutiaMedia. Борца из Якутии,
27.07.2017 YakutiaMedia.Ru
ZK2L6783_1-e1490253808477 - Якутское-Cаха ИАФедеральная антимонопольная служба (ФАС) предлагает установить для ОАО «РЖД» и «Железных дорог Якутии» единый инфраструктурный тариф.
27.07.2017 Якутское-Cаха ИА
Дмитрий Садовников провел заседание Федерации вольной борьбы г. Якутска
Первый заместитель главы города, вице-президент Федерации вольной борьбы г. Якутска Дмитрий Садовников провел очередное заседание и встретился с организаторами визита в город Якутск команды юных борцов из США.
Эхо столицы
Многодетным семьям был сделан подарок в Парке культуры и отдыха
По инициативе председателей Женских Советов города Якутска и поддержке общественной организации «Лига женщин» состоялась благотворительная акция для детей из многодетных семей.
Эхо столицы
Итоги Ысыаха Туймаады-2017: цифры и факты
Национальный праздник Ысыах Туймаады в местности Ус Хатын проводился в этом году в 20-й раз.
Эхо столицы
Сахамин Афанасьев встретился с охотниками, организовавшими общественную очередь - Министерство охраны природы РС(Я)В преддверии сезона охоты у здания Дирекции биологических ресурсов и особо охраняемых природных территорий Министерства охраны природы РС(Я) образовалась очередь из охотников, желающих получить заветную лицензию.
27.07.2017 Министерство охраны природы РС(Я)
Прокуратура г.Якутска поддержала государственное обвинение по уголовному делу в отношении 35-летней местной жительницы, обвиняемой в совершении преступления,
27.07.2017 Прокуратура РС(Я)
Ремонтные работы на Вилюйской трассе досрочно завершены - ИА SakhaLife.RuНа федеральной трассе «Вилюй» в Республике Саха (Якутия) досрочно ввели эксплуатацию три искусственных сооружения.
27.07.2017 ИА SakhaLife.Ru
В столичную полицию обратился мужчина с заявлением о совершенном в его отношении грабеже возле дома по ул.Песчаная.
27.07.2017 МВД Республики Саха (Якутия)
Прокуратура Вилюйского района провела проверку соблюдения прав пациентов, проживающих в Вилюйском психоневрологическом интернате имени Кэтти Марсден.
27.07.2017 Прокуратура РС(Я)