«Кустук өҥнөөх, кымыс сыттаах сахам мандар саҥата»

Фото: iltumen.ru
Олунньу 13 күнэ – төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ. Ийэ тыл норуот майгытын-сигилитин, сиэрин-туомун илдьэ сылдьар. Тыла сайдыылаах, баай, хомоҕой буоллаҕына омук бэйэтэ эмиэ өй-санаа өттүнэн чэбдик буолар. Саха тыла сир үрдүгэр биир түҥ былыргы тылынан биллэр. Учуонайдар этэллэринэн, бу олус архаичнай уонна аан дойду уустук тылларыттан биирдэстэринэн буолар. ЮНЕСКО саха тылын өйдөбүнньүгүнэн – Олонхону киһи аймах тылынан уонна материальнайа суох нэһилиэстибэтин шедевринэн билиниитэ саха норуотун тылын уонна култууратын үрдүк суолтатын туоһулуур.                                                 Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон аатынан                                       государственнай Опера уонна балет театрыгар    «Ийэ тыл - өйүнэн өлбөт буолуу өрөгөйө: Өксөкүлээхтэн Ойуунускайга» диэн төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүгэр уус-уран дьүһүйүү тиһигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков , норуот депутаттара, өрөспүүбүлүкэ үрдүкү ситэриилээх былааһын бэрэстэбиитэллэрэ, уопсастыбаннас, ийэ тыл энтузиастара, куорат ыалдьыттара, олохтоохторо кытыннылар.      Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын Тыл бэлиитикэтин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Михаил Гуляев үөрүүлээх дьоро киэһэни Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүнэн эҕэрдэ тылынан аста. «Быйыл саха литературатын төрүттээбит суруйааччы саха судаарыстыбаннаһын тэрийсибит уһулуччулаах политическэй деятель лингвист-учуонай Платон Алексеевич Ойуунускай төрөөбүтэ 125 сылын туолар үбүлүөйдээх сыла. Кини олорбут олоҕун, айбыт айымньыларын өссө чинчийэн үөрэтэр сыаллаах чуолаан эдэр ыччакка уонна оҕолорго аналлаах былаан оҥоһуллан үлэҕэ киирдэ. Быйыл олунньу 12 күнүгэр өссө биир сүдү киһибит, биллиилээх революционер, партийнай, хаһаайыстыбаннай деятель, Саха сирин Автономиятын төрүттэспит дьоннортон биирдэстэрэ Исидор Никифорович Барахов төрөөбүтэ 120 сылын туолла. Кини саха тыла сайдарын, бу тыл киэҥник күннээҕи олоххо-дьаһахха туттулларын, нуучча тылын кытта тэҥ бырааптанарын, маны таһынан нуучча тыла кини туттуллуута хааччахтамматын, хотугу омуктар тыллара чэчирии сайдалларын туһугар туһуламмыт үгүс үлэни ыыппытын билэбит. 1926 сыллаахха Азербайджан киин куоратыгар Бакуга буолбут бүтүн сойуустааҕы бастакы тюркологическэй съезкэ Саха сириттэн Анемподист Иванович Софронов-Алампа, Алексей Андреевич Иванов-Күндэ буоланнар кыттан кэлбиттэрэ. Саха чулуу уолаттара кылгас, чаҕылхай олохторун бүүс-бүтүннүү норуоттарын туһугар анаабыттара», - диэн аҕынна.   «Өрөспүүбүлүкэбитигэр судаарыстыбаннай официальнай тыллары үөрэтиигэ сөптөөх усулуобуйаны тэрийии, үөрэхтээһин эйгэтигэр норуоттар бэйэ-бэйэлэрин байытыһыыларыгар тыл статуһун үрдэтии тыл политикатын сүрүн соруктарынан буолаллар. Төрөөбүт тылбыт үтүө үгэстэрин хас биирдии ыччакка тириэрдии биһиги сүрүн сорукпут буолар. Өрөспүүбүлүкэбитигэр 652 уопсай үөрэхтээһин тэрилтэтэ баарыттан сахалыы тылынан үөрэтии 419 оскуолаҕа барар. Ол эбэтэр уопсай оскуола ахсааныттан 64%-на оскуолаҕа саха тылын үөрэтэллэр. 726 оҕо уһуйаана баарыттан 520 тэрилтэҕэ 30000 тахса оҕо сахалыы иитиллэр. Аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар тылларын 40 оскуолаҕа үөрэтэллэр, ол иһигэр 19 оскуолаҕа 718 оҕо эбээн тылын, 12 оскуолаҕа 946 оҕо эбэҥки, 3 оскуолаҕа 101 оҕо юкагир, 51 чукча, 132 оҕо долган тылын үөрэтэллэр. Саха тылын өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 48 идэтийбит орто үөрэх тэрилтэлэригэр 17000 тыһыынча кэриҥэ ыччат киһи  үөрэтэр», - диэн Михаил Дмитриевич иһитиннэрдэ.   Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын Тыл бэлиитикэтин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Михаил Гуляев саха тыла сайдарын туһугар туруулаһар ыччаты иитэн таһаарыаҕыҥ диэн туран, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын бириэмийэтин туттартаата.   Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков Төрөөбүт ийэ тыл күнүнэн эҕэрдэлээн туран, мустубут дьоҥҥо саха бастакы Президенэ Михаил Ефимович Николаев аатыттан сахалыы сайаҕас, истиҥ эҕэрдэтин тириэрдибитин саала ытыс тыаһынан айхаллаата. «Россия Конституциятыгар, өрөспүүбүлүкэбит төрүт сокуонугар тыл, культура, социальнай эйгэ өттүн көрөр дойдубут сүрүн докумуоннарыгар барытыгар олохтоох омуктар тыллара быраап өттүнэн тэҥнэрин, харысхаллаах, көмүскэллээх буолууларын, инники өттүгэр сайдалларыгар судаарыстыба бэйэтинэн мэктиэлиирин туһунан чопчу сурулла сылдьар. Дьиҥ сокуон өттүттэн көрөр буоллахха, хайа да омук тылын күөмчүлээһин суох. Ханнык баҕарар омук бэйэтин төрөөбүт тылын харыстааһын, көмүскээһин норуокка бэйэтигэр сүктэриллэр. Манна биһиэхэ өр кэмнэргэ быһаарыллыбат ыарахаттар бааллар», - диэн эттэ.   Александр Николаевич ханнык баҕарар тыл туттуллар эйгэлээҕин, норуот ол эйгэтин сүтэрэр түгэнигэр киһи төрөөбүт тылын төһө да билиннэр, сатаан туттубат кыһалҕата үөскүөн сөбүн бэлиэтээтэ. Киэҥник туттуллар тыл дьалхааныгар саба оҕустаран, тыл сүтүөн, симэлийиэн сөбүн этэн, саалаҕа олорор дьону толкуйдатта.    «Тыл туттуллар эйгэтин кэҥэтиигэ культура, литература, сорох хайысхаларга үөрэх, наука тирэх буолаллара. Итиннэ хара маҥнайгыттан бэйэбит литературнай тылбытын сайыннара сатааһын ол улахан суолталаах. Төһөнөн аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттарбыт тылларын көмүскүүр, харыстыыр ньымалары тобулабыт да, оччонон сахалыы тылбытын харыстыыр, сайыннарар нымалары олохсутабыт. Төрөөбүт тыл эйгэтин кэҥэтиигэ ситимнээх үлэ барар», - диэн Спикер бэлиэтээтэ.   Александр Жирков Доҕордуу буолууну бөҕөргөтүүгэ уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтин кытта бииргэ үлэлээһиҥҥэ кылаатын иһин Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бочуотунай грамотатынан Россия Кинигэ таһаарааччыларын Сойууһун вице-президенин Константин Чеченевы , Ил Түмэн Бочуотунай грамотатынан «Саха» национальнай иһитиннэрэр-көрдөрөр компания» «Геван» айар холбоһугун редакторын, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитин Нина Кудринаны , Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин Махтал суругунан «Н.Е.Мординов–Амма Аччыгыйа аатынан «Кэскил» оҕо издательствота» кыраайы үөрэтэр салаатын редакторын, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитин Анатолий Павлов–Дабылы уонна «Сахабикипиэдьийэ»  салайааччытын, «КиберСаха» ситим бөлөх сүрүннээччитин Николай Павлов–Халаны наҕараадалаата.   Дьоро киэһэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Конституционнай суутун бэрэссэдээтэлэ Александр Ким-Кимэн, Москва куораттан ыалдьыппыт Россиятааҕы кинигэ Сойууһун вице-президенэ Константин Чеченев, филологическай наука доктора, профессор, саха тылын лексикологиятын уонна лексикографиятын үөрэтиигэ уһулуччу кылааттаах Петр Слепцов, Алексей Елисеевич Кулаковскай - Өксөкүлээх Өлөксөй сиэнэ Лариса Кулаковская тыл эттилэр.   «Саха Суруйааччылара» Ассоциация председателэ Олег Сидоров уонна «Бичик» кинигэ кыһатын дириэктэрэ Август Егоров «Суруйааччылар - оскуола библиотекаларыгар» тэрээһин чэрчитинэн Дьокуускай куорат оскуолаларын библиотекаларыгар саха суруйааччыларын айымньыларын, кинигэ эгэлгэтин бэлэхтиир 150000 тыһыынча сууммалаах тyohy суругу Дьокуускай куорат дьаһалтатын үөрэх управлениетын салайааччытыгар Василий Петровка туттардылар.   «Дьокуускай аэропорт» генеральнай дириэктэрэ Николай Местников акционернай уопсастыба анал бириэмийэтин филологическай наука докторыгар, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ профессорыгар Гаврил Филипповка, журналистикаҕа Саха Өрөспүүбүлүкэтин Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреатыгар, саха омугун культуратын, үгэһин, историятын туһунан араадьыйанан биэрии ааптарыгар, радиожурналист Николай Максимовка уонна филологическай наука докторыгар, профессорга, саха тылын лексикологиятын уонна лексикографиятын үөрэтиигэ уһулуччу кылааттаах Петр Слепцовка туттартаата.   Үөрүүлээх чаас кэннэ тэрээһин кыттыылаахтара А.Е. Кулаковскай–Өксөкүлээх Өлөксөй «Саха интеллегенциятыгар суругар», «Ойуун түүлэ» поэматыгар, П.А. Слепцов-Ойуунускай «Кыһыл Ойуун» олоҥхо-тойугар олоҕурбут уус-уран дьүһүйүүнү көрдүлэр.                                         А.Е. Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан                                           Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр   Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын Тылга Сэбиэтэ, Өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо Ассоциацията, "Ийэ тыл" көҥүл түмсүү  «Сахалыы үөрэх - омукпут кэскилэ!» диэн дьоро киэһэҕэ сахалыы саҥалаах үс саха удьуорун түмтэ.    Тэрээһиҥҥэ мустубут дьон айар тыл аҕалара, улуу суруйааччыларбыт, ытык дьоммут этэн хаалларбыт кэс тылларын иһиттилэр, олоҥхо эйгэтиттэн сомсон,  ыччат дьону түмтүлэр, кэрэмэс дьоммут кэскиллээх этиилэрин иһиттилэр.   Дьоро киэһэни Ытык дьон Михаил Петрович Алексеев-Дапсы, Гаврил Гаврильевич Филиппов, Иван Егорович Алексеев-Хомус Уйбаан тыл этэн астылар.          "Ийэ тыл" көҥүл түмсүү  бэрэссэдээтэлэ, норуот депутата Егор Жирков саха норуотугар бэлиэ күнүнэн истиҥник эҕэрдэлээтэ уонна  түмсүү Ытык Бэлиэтин Гаврил Филипповка, махтал суругу Нина Герасимоваҕа туттарда.   Тэрээһин бастакы түһүмэҕэр быйылгы сылга үбүлүөйдээх суруйааччыларбытын, саарын дьоммутун ахтан-санаан, ааттарын ааттаатылар. Сахаттан бастакы тыл үөрэхтээҕэ учуонай, политическай деятель Платон Алексеевич Ойуунускай , талааннаах романист-суруйааччы Василий Семенович Яковлев-Далан уонна биллиилээх топонимист-чинчийээччи Михаил Спиридонович Иванов-Багдарыын Сүлбэ тустарынан экраҥҥа кэпсээн, көрдөрөн сырдаттылар. Кинилэр айымньыларынан ырыаны, хоһоону иһитиннэрдилэр.   Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ Александр Жирков бүгүн Дьокуускай куоракка икки сиринэн төрөөбүт тыл күнэ бэлиэтэнэ турарын этэн туран Ийэ тыл күнүнэн эҕэрдэлээтэ.   «Биһиги төрөөбүт тылбыт инники кэскилин туһугар долгуйабыт. Ааспыт сыл сэтинньи ыйыгар Бүтүн Россия үрдүнэн Санкт Петербург куоракка Саха сирин көҕүлээһининэн Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттар тылларын үөрэтиигэ, сайыннарыыга аналлаах научнай конференция буолан ааспыта. Өссө бу тиэмэҕэ эмиэ сэтинньи ыйга Санкт Петербурга Герцен института тэриллибитэ 220 сылыгар анаан XVIII норуоттар икки ардыларынааҕы конференцияҕа Саха сирин тыл үөрэхтээхтэрэ ситиһиилээхтик кыттан кэлбиттэрэ», - диэн иһитиннэрдэ.   «2017 сыл балаҕан ыйын 10 күнүгэр сахалыы бастакы хаһыат тахсыбыта 110 сылын, сурунаал бэчээттэммитэ 105 сылын өрө көтөҕүллүүлээхтик бэлиэтээбиппит. Ити биһиги норуоппут культурнай историятыгар улахан суолталаах. Сахалыы тыл сайдыытыгар ити хаһыаттар, сурунааллар олук уурбуттара. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ саха норуота литературнай тыла-өһө суоҕа. Кэлин Өктөөп өрөбөлүүссүйэтэ кыайбытын кэннэ Сэбиэскэй Сойууска ыытыллыбыт культурнай өрөбөлүүссүйэ кыайыытын эрэ түмүгэр сурук-бичик, тыл-өс, хаһыат, сурунаал норуокка бэриллибитэ диэн этиини тохтоппута. Ыраахтааҕылаах Россия кэмигэр саха бастакы интеллигенцията бэйэтэ туруорсан улахан утарсыылары, мэһэйи-моһолу, бобууну туораан туран хаһыаттаммыта, сурунаалламмыта, литературнай тылын олохтообута», - диэн Спикер Александр Николаевич мустубут дьоҥҥо история быыһын аһан сэгэттэ уонна төрүт тылбыт эйгэтэ кэҥииригэр, сырдык, сылаас буоларыгар баҕарда.   Тыл күнүгэр олоҥхо иһилиннэ, кылыһахтаах тойук дуораһыйда, этигэн хомус дьүрүһүйдэ, сахалыы ырыа саймаарыйда, хомоҕой хоһоон ааҕылынна, Омоҕой оһуохайа олохтонно.   Сахалыы сайаҕастык саҥарар, иэйиибитин истиҥник этинэр Ийэ тылбыт үйэлэргэ сүппэккэ үүнэ сайда турдун!   Ил Түмэн пресс-сулууспата  

Последние новости Республики Саха (Якутии) по теме:
«Кустук өҥнөөх, кымыс сыттаах сахам мандар саҥата»

- Якутск
Олунньу 13 күнэ – төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ. Ийэ тыл норуот майгытын-сигилитин, сиэрин-туомун илдьэ сылдьар буолан, сайдыылаах, баай, хомоҕой.
11:03 14.02.2018 Государственное Собрание РС(Я)
«Кустук өҥнөөх, кымыс сыттаах сахам мандар саҥата» - Государственное Собрание РС(Я)
«Кустук өҥнөөх, кымыс сыттаах сахам мандар саҥата» - Якутск
Олунньу 13 күнэ – төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнэ. Ийэ тыл норуот майгытын-сигилитин, сиэрин-туомун илдьэ сылдьар.
01:13 14.02.2018 Государственное Собрание РС(Я)
 
По теме
Тыл тыыннаах буоларын туһугар - ИА SakhaLife.Ru Олунньу 13 күнүттэн саҕалаан өрөспүүбүлүкэбитигэр төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик декадата бэлиэтэнэ турар.
16.02.2018
 
Олоҥхо геройдарынан оҥоһуллубут оонньуур куукулалар сүрэхтэниилэрэ буолла - Государственное Собрание РС(Я) Ийэ тыл күнүн көрсө «Олоҥхо эйгэтэ - оҕо оонньууругар» бырайыагынан олоҥхо геройдарынан оҥоһуллубут оонньуур куукулалар сүрэхтэниилэрэ Дьокуускай куорат 82 №-дээх «Мичээр» саха тыллаах оҕо уһуйааныгар ыытылынна.
12.02.2018
 
Төрөөбүт тыл Дьоро күнэ ыытыллар - ИА SakhaLife.Ru Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын култуурунай нэґилиэстибэлэрин Киинэ, Өрөспүүбүлүкэтээҕи норуот айымньытын Дьиэтэ, Өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо Ассоциацията уонна «Ийэ тыл» көҥүл түмсүү олунньу 13 кyнyгэр төрөөбүт тыл,
12.02.2018
«Сахалыы диктант 2018» - Министерство культуры Дьокуускай куорат уонна Сахабыт Сирин олохтоохторун Сахалыы диктант суруйарга ыҥырабыт!
01.02.2018
 
Александр Корякин провел заседание постоянного комитета - Государственное Собрание РС(Я) Ряд принципиально важных для социальной сферы региона законопроектов были рассмотрены на заседании постоянного комитета Ил Тумэн по здравоохранению, социальной защите, труду и занятости,
21.05.2018
Image title - Президент РС(Я) Егор Борисов 21 МАЯ, накануне 36-го (внеочередного) пленарного заседания Госсобрания (Ил Тумэн), Егор Борисов провел традиционную встречу с активом парламента республики.
21.05.2018 Президент РС(Я) Егор Борисов
Твое лучшее лето здесь! Состоится форум вожатых ЯРО Российского движения школьников - Министерство по делам молодежи ГБУ РС(Я) ДО «Республиканский центр развития детского движения» при Минобрнауки Якутии при поддержке Управления образования г.Якутска с 11 по 15 июня 2018 г.
19.05.2018 Министерство по делам молодежи
На реке Лена подтоплен еще один населенный пункт, в Усть-Алданском районе н.п. Дыгдал освободился от воды - МЧС Республики Саха (Якутия) В результате продвижения ледохода по территории Кобяйского района наблюдается повышение уровней воды на реке Лена, в связи с чем произошло подтопление н.п.
20.05.2018 МЧС Республики Саха (Якутия)
Обвиняемому в получении взятки депутату Ил Тумэна разрешили прогулки - ИА SakhaLife.Ru Сегодня утром корреспондент ЯСИА запечатлел, как народный депутат Александр Уаров, находящийся под домашним арестом, в сопровождении судебного пристава приехал к зданию Верховного суда.
21.05.2018 ИА SakhaLife.Ru
Жорес Алферов: в Якутии очень талантливые дети - Администрация Правительства и Президента РС(Я) 8-15 июля 2018 года в столице Якутии состоятся первые Международные интеллектуальные игры (МИИ), которые соберут юные таланты со всего мира.
21.05.2018 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
kanat15 - Федерация профсоюзов РС (Я) 25 мая в рамках Единого дня выполнения нормативов комплекса «ГТО» на стадионе «Туймаада» состоятся соревнования по перетягиванию каната на Кубок Федерации профсоюзов РС(Я).
21.05.2018 Федерация профсоюзов РС (Я)
gto1 - Федерация профсоюзов РС (Я) С 25 по 27 мая в Якутске на стадионе «Туймаада» состоятся дни выполнения нормативов Всероссийского физкультурно-спортивного комплекса «Готов к труду и обороне» среди участников с VI по XI ступени «Мир-Май-ГТО».
21.05.2018 Федерация профсоюзов РС (Я)
Image title - Президент РС(Я) Егор Борисов 21 МАЯ, накануне 36-го (внеочередного) пленарного заседания Госсобрания (Ил Тумэн), Егор Борисов провел традиционную встречу с активом парламента республики.
21.05.2018 Президент РС(Я) Егор Борисов
21 МАЯ Глава РС(Я) Егор Борисов провел совещание по вопросам подготовки к отопительному сезону 2018-2019 года с участием заместителя министра энергетики России Кирилла Молодцова.
22.05.2018 Президент РС(Я) Егор Борисов
Предварительные итоги прохождения отопительного сезона 2017/2018 гг. рассмотрели на встрече Главы Республики Саха (Якутия) Егора Борисова с заместителем министра энергетики Российской Федерации Кириллом Молодцовым.
21.05.2018 Министерство ЖКХ и энергетики РС(Я)
Аварийные бригады Усть-Майского филиала АО «Теплоэнергосервис» (дочернее предприятие ПАО «Якутскэнерго») восстановили тепловодоснабжение потребителей Усть-Майского района Якутии.
21.05.2018 ИА SakhaLife.Ru