Новости города БезФормата.Ru
Якутск
Главные новости
 
Задать вопрос?

Улуус олоҕо: Тойбохойу аатырдыбыт сопхуос үйэ аҥаардаах үбүлүөйүн бэлиэтиир

D25B3019 - Якутское-Cаха ИА
D25B3009 - Якутское-Cаха ИА
D25B3010 - Якутское-Cаха ИА
D25B3060 - Якутское-Cаха ИА
D25B3058 - Якутское-Cаха ИА
D25B3057 - Якутское-Cаха ИА
D25B3054 - Якутское-Cаха ИА
D25B3033 - Якутское-Cаха ИА
D25B3015 - Якутское-Cаха ИА
D25B3030 - Якутское-Cаха ИА
D25B3039 - Якутское-Cаха ИА
Фото: ysia.ru

Бүгүн «Улуус олоҕо» бырайыакка Тойбохой нэһилиэгин, чуолаан Саха сиригэр элбэх үүтү-эти биэрэн, тыа хаһаайыстыбатын сайыннарыыга инники кэккэҕэ сылдьыбыт сопхуос бэтэрээн үлэһиттэрин ахтыыларын, билиҥҥи олоххо көрүүлэрин кэпсиэхпит. Быйыл «Тойбохой» сопхуос тэриллибитэ 50 сылын бэлиэтиир.

Сунтаар улууһун Тойбохойугар сылдьа илик өрөспүүбүлүкэ олохтооҕо бу нэһилиэк аатын иһиттэҕинэ, киниэхэ СӨ норуодунай артыыһа Аркадий Алексеев онус кылааска сылдьан Иван Алексеев тылларыгар суруйбут «Тойбохой» диэн ырыата иһиллэн кэлиэн сөп. Сорох эрдэтээҥи суруйуулар кэрэһэлииллэринэн, Тойбохой сирэ-уота ХVIII үйэттэн номнуо биллибит курдук. Онтон нэһилиэк тэриллибит күнүн-дьылын туһунан Георгий Башарин этэринэн, 1837 с. Нөөрүктээйи нэһилиэгэ Нөөрүктээйи уонна Торбохой нэһилиэктэригэр араарыллыбыт. Торбохой 1935 с. Тойбохой диэҥҥэ уларытыллыбыт.

Тойбохой нэһилиэгэ уруккуттан дьон-сэргэ көтөҕүллэн үлэлиир-хамсыыр, олохсуйар үтүөкэннээх сирэ. Социалистическай Үлэ дьоруойа, уһулуччулаах учуутал Г еоргий Бессонов көҕүлээһининэн тойбохойдор үтүмэн үлэнэн, бүттүүн турунан «күннээх Кавказ күөҕүн» сириэдитэр, сэлиэнньэлэрин киэргэтэр үтүө холобурдара күн бүгүҥҥэ диэри салҕанан бара турар.

Тойбохойтон чугас «Сургутнефть» промышленность тэрилтэтэ чинчийии-көрдөөһүн үлэтин ыытан баран, производственнай тобоҕун, сиргэ-уокка ыспыт бөҕүн-сыыһын хомуйбакка барбытын олохтоохтор киэҥ иһитиннэриигэ таһааран, айдааны тардан, бэйэлэрин куоластарын биллэрбиттэрэ. Ол түмүгэр туһааннаах сир хомуллубута, онтон буруйдаахтар 500 тыһыынча ыстараабы нэһилиэккэ төлөөбүттэрэ. Тойбохойдор эдэрдиин-эмэнниин ити курдук түмсүүлээхтэр, дойдуларыгар бэриниилээхтэр.

Модест Петров, 30-ча сыл “Тойбохой” сопхуоска кылаабынай экэнэмииһинэн үлэлээбитэ:

Уопсайынан, тыа хаһаайыстыбата Сэбиэскэй сойуус да саҕана, ырыынак да сылларыгар улаханнык болҕомто киинигэр хаһан да ылыллыбатаҕа. Быйыл үбүлүөйгэ бэлэмнэнэр дьон быһыытынан, үлэлээбит ааспыт күргүөмнээх сылларбытын ахтан-санаан, бар дьоҥҥо билиһиннэрэр ытык иэспит дии саныыбыт.

Бастакы дириэктэрбит Василий Николаевы умнубаппыт. Урукку холкуостаах биэнсийэтэ суоҕун кэриэтэ этэ. Арай оробуочай аатын ылан баран, биэнсийэҕэ тахсар буолбуттара. Итиннэ Василий Николаев таһаарбыт 1 нүөмэрдээх бирикээһэ олус улахан суолталаах. Бу бирикээскэ 16 сааһын туолбут оҕотуттан саҕалаан аарыма кырдьаҕаһыгар диэри холкуостаахтар бары испииһэктэммиттэрэ. Кинилэр холкуоска үлэлээбит ыстаастара барыта ааҕыллыбыта, чуолкайдаммыта. Ол түмүгэр толору биэнсийэҕэ тахсар буолбуттара.

«Тойбохой» сопхуос Сунтаар улууһун эрэ буолбакка, бүтүн өрөспүүбүлүкэни аһатан-таҥыннаран, аатыран-сураҕыран олорбута. Ынах-сүөһүнү сэргэ 1488 кырымахтаах хара саһылы, 504 дьиэ табатын ииппиттэрэ. Холкуоска 59 тыраахтар, 26 массыына, бурдугу хомуйар 9 комбайн ньиргиччи үлэлииллэрэ. Холкуос үллэһиллибэт фондатыгар, хамнаабат хапытаалга уопсайа 900 тыһыынча уу харчылаах этэ. Онон, сопхуос тэриллэригэр холкуостаахтар мунньуммут баайдара-дуоллара — 3 мөл 57 тыһ. 179 солкуобай судаарыстыбаҕа босхо бэриллибитэ. Онон биһиги дьоммут улахан патриоттар эбит диэн билигин сыаналыыбын.

Араас кэмнэргэ үлэлээбит дириэктэртэр бары кэскиллээх былааннаах үлэлииллэрэ. Кэлэр биэс уонна онтон кэнники сылларга хайдах үлэлиэхтээхтэрин торумнууллара. Маҥнайгы дириэктэр Василий Николаев племенной үлэҕэ улахан болҕомтотун уурбута. Сүөһү боруодатын тупсарыыга уонна саха сылгытын үөскэтиигэ үлэ аан бастаан Дьаархан отделениетыгар тэриллибитэ. 1972 с. искусственнай сиэмэлээһин пууна тэриллэн, улахан симментал боруода оҕустары аҕалан, искусственнай сиэмэлээһин тэриллибитэ.

Бэтэрээн бэлиэтээн эппитин курдук, тыа хаһаайыстыбатыгар саҥаны киллэрии хаһан баҕарар үбү-харчыны тута биэрбэт. Ол сиэринэн, племенной үлэ түмүгэ сүүрбэччэ сылынан, 1990 с. үчүгэйдик көстүбүт. 1977 сыллааҕы улахан оҕустар сиэмэлэриттэн төрөөбүт ньирэйдэри талан, Аллаҥаҕа иитэн улаатыннарбыттар. Сороҕун атын отделениеларга атыылаан, хардарыта барыс киллэриммиттэр.

Бастакы дириэктэр Василий Николаевы 1975 с. Сунтаарга атын үлэҕэ анаабыттар. Кини оннугар учуонай степеннээх Михаил Павлов ананан кэлэн, 1982 с. диэри таһаарыылаахтык үлэлээбитэ. Тойбохой эбэ хотуҥҥа араас уопуттары ыытан, наукаҕа үлэтин-хамнаһын оҥорон, кандидатскай диссертациятын көмүскээбит, тыа сирин олоҕор науканы киллэрбит үтүөлээх киһинэн ааҕаллар уонна киэн тутталлар. 1982-85 сылларга 6 тыһыынча тонна сиилэһи симэр, 9-10 тыһыынча кэриҥэ оту оттуур буолбуттара.

Михаил Гаврильевич эбэни туоруур алта биэрэстэлээх суолу оҥотторбута биллэр, суол оҥоһуутун баһылаабыттар. Сайылыктарга, ходуһаларга уопсайа сүүсчэ биэрэстэ суолу тыраахтарынан астаран оҥорбуттар.

« Биһиги сопхуоспут ыһыллыбытын кэннэ кэлэктиибинэй хаһаайыстыбанан олоро сатаабыппыт. Баҕалаах дьон паайдарын биэрэн, бааһынайга барбыттара. Сорохтор идэһэ гынан сиэбиттэрэ, сорохтор сүөһү гыммыттара. «Бөдөҥ хаһаайыстыбанан олорор куһаҕан, тоҕо тарҕаспаккыт» диэн ис хоһоонноох телеграмма сотору-сотору кэлэрэ. Оттон боростуой үлэһит дьон ыһыллар баҕата суоҕа. Бары түмсэн күүһү холбоон үлэлииллэрин ордорбуттара. Биһиги араас суолунан бара сатаабыппыт. Сувенир оҥорор сыаҕы аһан, ииппит саһылбыт уонна андаатар тириититтэн бэргэһэ тигэн атыылаабыппыт. Мирнэйгэ тыа сириттэн маҥнайгынан «Хочо» диэн маҕаһыыны арыйа сыдьыбыппыт. Мантан бородууксуйабытын илдьэн атыылыыр этибит. Алмаастарга эмиэ кытаанах кэм кэлэ сылдьыбыта. Онон аһылыкпытын аныгыс хамнастарыгар диэри иэс ылаллара», — диэн санаатын ситэрэн эттэ.

Кириллин Николай Константинович:

— 1970 с. оскуоланы бүтэрэн, тырахтарыыс кууруһугар үөрэнээт, «Тойбохой» сопхуос ыһыллыар диэри ити идэбинэн үлэлээбитим.

Сопхуос бүтэн биэрбэт үлэтэ үгүс этэ. Кыһын үлүгэрдээх элбэх хочуолларга  мас, чуукка таһыытыгар үлэлиирбит. Сууккаҕа иккилии прицебынан оттуллар оһохтор бааллара. Онтон саас ыһыыбыт үлэтэ саҕаланара. Сайын от үлэтигэр уонна кыһын мас тиэйиитигэр күргүөмүнэн тахсарбыт. Биир гааттан 2,5 тонна оту ылар кэммит баара. Оппут сиэмэтин хомуйан, комбайннаан атын нэһилиэктэргэ тарҕатарбыт, атыылыырбыт. 1985-86 сылларга сопхуоспут муҥутуур көрдөрүүлэри ситиспитэ. Ити курдук, сылы эргиччи сопхуос туһа диэн тилигирэччи үлэлиирбит.

Николай Константинович этэринэн, билигин олох атын кэм. Улахан хаһаайыстыбалар ыһыллан бүтэн тураллар. Чааһынайдар, фермердэр уонна биирдиилээн предпринимателлар бэйэлэрин-бэйэлэрэ көрүнэн, дьаһанан олороллор. Элбэх сүөһүлээхтэр сударыыстыбаҕа эти-үүтү балачча туттараллар. Ону таһынан оттуур сирдэри түҥэтэн, син оттуур сирдээхтэр. Ол эрээри, кэлин кураан дьыллар тураннар, томтор сирдэр үчүгэйдик үүммэттэр. Хаалбыт уулар олорон хаалан, лаҥха буолан сыталларын үлэһит дьон улаханнык харааста көрөр. Хаһаайыстыбалаах уонна тыа сиригэр олохсуйан хаалыан баҕалаах дьон граҥҥа киирсэн, хаһаайыстыба тэринэр. Сорох дьон ынах сүөһүлэрин эһэн, сылгы ииттинэн олорор, сылгы ыал аайы баарын кэриэтэ.

1986-88 сылларга ыһыы отунан дьарыгыра сылдьан, оройуоҥҥа даҕаны, Бүлүү бөлөх зонатыгар да миэстэ ылсан, оройуоммутугар үс сылга рекорд олохтуу сылдьыбыппыт. 1200 тоннаны оттообуппут. Дьокуускайтан кэлэн кэлэктиибинэй бэдэрээти киллэриилэрэ үчүгэй түмүктэри көрдөрбүтэ. Уопсай үлэ түмүгүнэн хамнас ылан баран, бары үллэстэр этибит. Онон хас биирдии киһи үлэтигэр интэриэстээх буолара. Ол иһин, ситиһии баара.

1981-1989 cылтан механизациялаах звено салайааччытынан үлэлээбитим.

Валерий Петрович Илларионов, Сунтаар улууһун «Хочо» муниципальнай тэрилтэтин дириэктэрэ:

Биһиги тэрилтэбит Хочо эҥэр нэһилиэктэргэ Тойбохойго, Маар Күөлгэ, Дьаархаҥҥа, Бүлүүчээҥҥэ уонна Наахараҕа үүт бородууксуйатын нэһилиэнньэттэн тутан, переработкалаан нэһилиэнньэҕэ батарабыт.

2016 сыл түмүгүнэн 563606 тонна үүтүн тутан, былааммытын аһардыбыт. Биһигини кытары үлэлэһэр нэһилиэктэр олохтоохторо 21 мөлүйүөнтэн тахса дохуоттаналларын ситистибит. Онон нэһилиэнньэттэн тутар үүппүт сыл аайы сүүрбэлии тоннанан эбиллэн иһэр.

Тэрилтэ 24 үлэһиттээх. 2013 сыл аҥарынааҕы көрдөрүүнэн, үлэһиттэр орто хамнастара 5800 солк эбит буоллаҕына, 2016 сыл түмүгүнэн 19842 солк. тиийэрэ ситиһиллибит. Сыл аайы иккилии үлэһит Дьокуускайга доруобуйатын бэрэбиэркэлэтэ барарыгар үп-харчы өттүнэн көмөлөһөллөр. Үлэһиттэр оҕолоро оскуоланы бүтэрэллэригэр, үчүгэйдик үөрэнэр оҕолорго граннары, бэлэхтэри туттараллар. Бу барыта үлэһиттэр социальнай өттүнэн көмүскэллээх, дьоннорун-сэргэлэрин иитэллэригэр бигэ туруктаах уонна үлэ түмүктээх буоларыгар интэриэстэрин улаатыннарар туһуттан оҥоһуллар.

Бары да бэйэлэрин идэлэригэр олус бэриниилээхтэр. Чуолаан, кылаабынай бухгалтер-экономист Мария Филиппова , арыы Тойбохойдооҕу сыаҕын маастара Сергей Николаев , Маар Күөлтэн Виктория Яковлева , Бүлүүчээнтээн Зоя Спиридонова , суоппарбыт Павел Иванов уо.д.а. буолаллар.

«Хочо» тэрилтэ нэһилиэнньэни үрдүк хаачыстыбалаах аһылыгынан хааччыйан, дьон доруобуйата айгыраабатын, чөл туруктаах буолуутун ситиһэр сүрүн соруктаах үлэлии-хамсыы олорор. Ону тэрилтэ 2015 с. «Хаачыстыба национальнай маарката», 2016 с. СӨ Эргиэн-промышленнай палаататын «Көмүс Меркурий» хаачыстыба бириэмийэлэри ылбыта туоһулуур.

Атыылааһааччы туһанарыгар сөптөөх буоллун диэн былырыыҥҥыттан ыла биэстии киилэлээх арыыны оҥорон таһаарар буолбуттар. Аны туран нэһилиэнньэ атыыласпыт бородууксуйатын дьиэлэригэр илдьэн биэрэр үгэһи олохтообуттар. Сунтаар улууһугар эргиэн туочукаларын элбэппиттэр. Бэл ыаллыы сытар Ньурба улууһугар биирдэ эмэ сырыы атахтанан хааллаҕына, “Сунтаарбыт үүт аһа ханна баарый?” диэн ыйыталаһар буолбуттар.

1 из 7

«Хочо» тэрилтэ тыа хаһаайыстыбатыгар үлэтинэн эрэ муҥурдаммакка, нэһилиэк, улуус уопсастыбаннай үлэтигэр көхтөөхтүк кыттар. Ол курдук, «Тойбохой» сопхуоска аналлаах сквер тутуутун 2014 сылтан саҕалаабыта. Тойбохой отделениетын туһунан стендэ оҥоһуллуохтаах. Кыайыы 70 сыллаах үбүлүөйүнэн тэрилтэ күүһүнэн «Сопхуос оробуочайдара – Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээннэрэ» Тойбохой нэһилиэгиттэн сэриигэ кыттыбыт сопхуос оробуочайдарыгар өйдөбүнньүк туруорбуттар. « Бу бырайыактан аккаастанар бырааппыт суох. Урукку нэһилиэкпит туох баар экономическай, социальнай туруктарын тутан олорбут ийэлэрбит-аҕаларбыт, эбэлэрбит-эһэлэрбит үгүс көлөһүннэрин тохпут олохпут биир историческай кэрдиис кэмин үйэтитэр биһиги ытык иэспит дии саныыбыт », – диир тэрилтэ дириэктэрэ.

Офицеры полиции торжественно вручили школьникам их первые паспорта - ИА SakhaLife.Ru12 декабря в День Конституции Российской Федерации сотрудники отдела по вопросам миграции МУ МВД России «Якутское» в торжественной обстановке вручили школьникам их первые паспорта гражданина России.
13.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
Усть-Алдан увез из Кобяя кубок на вечное хранение - Министерство спортаНужно отметить, что впервые кубковый турнир ведущего вида этноспорта республики проходит в отдаленном наслеге.
13.12.2017 Министерство спорта
В Министерстве спорта выбирали лучших спортсменов Якутии 2017 года - Министерство спортаВ актовом зале Министерства спорта состоялось заседание комиссии по определению лауреатов конкурсов «Десять лучших спортсменов года» и «Десять лучших спортсменов инвалидного спорта».
13.12.2017 Министерство спорта
В Якутске пройдет турнир снайперов памяти Ивана Кульбертинова – Пумпээ - ИА SakhaLife.RuЧемпион турнира получит винтовку «ТИГР», выпущенной концерном «Калашников»,
13.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
Владимир Путин: судьи Конституционного Суда РФ выступают арбитром между законодательной, исполнительной и судебной ветвями власти - Администрация Правительства и Президента РС(Я)12 декабря состоялась традиционная встреча Владимира Путина с судьями Конституционного Суда Российской Федерации, приуроченная ко Дню Конституции РФ.
13.12.2017 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
В Якутии открыты две переправы муниципального значения - Администрация Правительства и Президента РС(Я)Согласно актов комиссии по контролю проверки грузоподъемности и освидетельствования переправы на льду с 12 декабря 2017 г.
13.12.2017 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
В Якутии открыты две переправы муниципального значения - ИА SakhaLife.RuСогласно актов комиссии по контролю проверки грузоподъемности и освидетельствования переправы на льду с  12.12.
13.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
Якутский легионер Никита Крюков намерен обжаловать решение МОК о пожизненном отстранении от Олимпиады - ИА SakhaLife.RuЯкутский легионер Никита КРЮКОВ намерен обжаловать решение МОК о пожизненном отстранении от участия в Олимпийских играх.
13.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
В Якутии открыты две переправы муниципального значения - МЧС Республики Саха (Якутия)Согласно актов комиссии по контролю проверки грузоподъемности и освидетельствования переправы на льду с  12.12.
13.12.2017 МЧС Республики Саха (Якутия)
Священник передал благословение архипастыря участникам турнира по дзюдо - Якутская и Ленская епархия10 декабря 2017 года в клубе дзюдо «Славутич» открылся турнир среди юношества «Таланты Якутии».
12.12.2017 Якутская и Ленская епархия
Спустя одиннадцать лет сборная Якутска вернула себе  Кубок Федерации борьбы хапсагай РС(Я). - Конституционный суд РС(Я)Спустя десять лет участие приняли сборные Амгинского и Нюрбинского улусов.
12.12.2017 Конституционный суд РС(Я)
За сутки в Якутии произошло три пожара - ИА SakhaLife.RuИнформация о техногенных пожарах, произошедших на территории Республики Саха (Якутия):
14.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
12 декабря около 16 часов в дежурную часть Госавтоинспекции г. Якутска поступило сообщения из медучреждения об обращении с травмами, полученными в результате дорожно-транспортного происшествия, девочки 15 лет.
14.12.2017 МВД Республики Саха (Якутия)
В Таттинском районе ни один предприниматель не имеет разрешения на перевозку пассажиров – власти - ИА SakhaLife.RuВ Таттинском районе ни один предприниматель не имеет разрешения на перевозку пассажиров.
13.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
В рамках Дней Якутии в Москве состоится концерт мастеров искусств - ИА SakhaLife.RuВ Москве в рамках Дней Якутии на сцене Российского академического молодежного театра с 19:00 часов пройдет концерт мастеров искусств Якутии «Тойук и песнь тебе, моя Москва!»,
14.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
Концерт Филармонии Якутии ярким аккордом завершил Дни Республики Саха (Якутия) в Санкт-Петербурге - ИА SakhaLife.Ru11 декабря ярким заключительным аккордом завершились Дни Республики Саха (Якутия) в Санкт-Петербурге, посвященные 385-летию вхождения Якутии в состав Российского государства,
12.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
Концерт в честь якутской песни Екатерины и Алексея Егоровых - ИА SakhaLife.RuДолгожданный концерт, посвящённый к 35-летию создания вокального дуэта Екатерины и Алексея Егорова – состоялся!
13.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
Владимир Путин: судьи Конституционного Суда РФ выступают арбитром между законодательной, исполнительной и судебной ветвями власти - Администрация Правительства и Президента РС(Я)12 декабря состоялась традиционная встреча Владимира Путина с судьями Конституционного Суда Российской Федерации, приуроченная ко Дню Конституции РФ.
13.12.2017 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
Усть-Алдан увез из Кобяя кубок на вечное хранение - Министерство спортаНужно отметить, что впервые кубковый турнир ведущего вида этноспорта республики проходит в отдаленном наслеге.
13.12.2017 Министерство спорта
В Якутии открыты две переправы муниципального значения - МЧС Республики Саха (Якутия)Согласно актов комиссии по контролю проверки грузоподъемности и освидетельствования переправы на льду с  12.12.
13.12.2017 МЧС Республики Саха (Якутия)
Айталина Соколова: Указ главы о борьбе с нелегальным бизнесом сократит теневую занятость
Сегодня штрафные санкции за незаконную предпринимательскую деятельность по извлечению прибыли в отношении незарегистрированных должным образом граждан — мизерные.
Газета Якутия
Речпорт и К° без конкретики - Газета Якутия
Речпорт и К° без конкретики
Что заявили новые владельцы ХК "Якутский речной порт" Признаться, идя на брифинг, посвященный теме продажи Холдинговой компании «Якутский речной порт» группе компаний «Старвей»,
Газета Якутия
Историческая память: В Якутске презентовали третье издание справочника о почетных гражданах города
В год 385-летия столицы республики вышло в свет третье издание библиографического справочника «Почетные граждане города Якутска».
Газета Якутия
12 декабря около 16 часов в дежурную часть Госавтоинспекции г. Якутска поступило сообщения из медучреждения об обращении с травмами, полученными в результате дорожно-транспортного происшествия, девочки 15 лет.
14.12.2017 МВД Республики Саха (Якутия)
Якутия представила предложения по совершенствованию налогового законодательства в Совете Федерации - Администрация Правительства и Президента РС(Я)Необходимо выработать механизм компенсации недопоступления доходов в связи со льготами, предоставленными на федеральном уровне, который должен начать действовать с 2019 года.
14.12.2017 Администрация Правительства и Президента РС(Я)
Руководство города Якутска выражает глубокое соболезнование - ИА SakhaLife.RuРуководство города Якутска выражает глубокое соболезнование родным и близким в связи с безвременной кончиной спикера Государственного Собрания (Ил Тумэн) III созыва, народного депутата РС (Я) IV созыва,
14.12.2017 ИА SakhaLife.Ru
Large 1212 - Президент РС(Я) Егор Борисов13 ДЕКАБРЯ глава Якутии Егор Борисов выразил соболезнования родным и близким в связи со смертью советника Главы РС (Я), народного депутата Республики Саха (Якутия) III и IV созывов,
14.12.2017 Президент РС(Я) Егор Борисов
Экологи Якутии принимают участие в V Всероссийском съезде по охране окружающей среды - Министерство охраны природы РС(Я)Делегация от Республики Саха (Якутия) во главе с министром Сахамином Афанасьевым принимает участие в V Всероссийском съезде по охране окружающей среды, который проходит с 12 по 14 декабря в г. Москва.
13.12.2017 Министерство охраны природы РС(Я)