Хорообуттар, Сыымахтар «Сахабактисуптилы» хайгыыллар

 

 

Мэҥэ-Хаҥалас улууһугар биир саамай элбэх сыспай сиэллээҕи тутан олорор «Хорообут» ХЭТ (салайааччы    Валерий Колосов)   быйылгы кыстыкка хаһыы сылгыларын сүрүннээн икки базанан көрөр. Саҥа сылга үктэниигэ хаһаайыстыба 454 сылгылаах, ол иһигэр 227 биэлээх эбит. «Хорообут» ХЭТ өрөспүүбүлүкэҕэ сылгыга биир туруктаах үлэлээх племенной хаһаайыстыба. 

Быйыл «Уулаах» диэн сылгы базатыгар барыта 80-ча сылгыны аһатан турар, онтон 50-на биэ. Дэриэбинэттэн чугас соҕус буолан, урукку 1980 сыллаахха тутуллубут дьиэҕэ олорботтор эбит, күһүн убаһа араарыытыгар, сылгылары эмтээһиҥҥэ, саас сылгыны сэлээһиҥҥэ түмсэн эрэ ааһаллар эбит. Сирийэн көрүүгэ, 8 тиҥэһэ, 3 тый, 5 кытыт туруктара хамсаары гыммыт, ол иһин туспа хааллан, чөкө   аһыы тураллар.

Сыһыы сылгыларын туруктара орто. Күһүн эрдэ тиҥэһэлэр быраҕыталаабыттар. Кыстыкка 5 тый охтубут. Манна Владислав Чугунов, Дмитрий Романов үлэлииллэр. Сылгыһыттар биригэдьиирдэрэ Петр Гоголев этэринэн, отторо, ааҕынан көрүүлэринэн, дьыл уһаабатаҕына, кыл мүччү тиийиэхтээх. Кормовой туустара баар, 100 куул   эбиэс бурдуктаахтарын сүнньүнэн убаһаларга уонна ырбыт сылгыларга сиэтэллэр.

«Сылгылар чугас эргин сылдьаллар, мантан тэйиччи бааһына кытыытыгар, үрэх үрдүгэр эмиэ от ыһан аһатабыт. Ол сиргэ эмиэ саҥа база тутаары былаанныыбыт. Урукку сылларга холоотоххо,   оттоох дьоҥҥо быйылгы кыстык өссө сымнаһыар дии саныыбын. Маннааҕар буолуох алдьархайдаах кыстыктар кэлэн ааһыталаабыттара. Тыйдарым дэлби ыһыллан хааланнар, өр көрдөттүлэр, биир үксүн онон быстардылар.

Тохсунньу ыйга ДьТХНЧИ оҥоһуллар «Сахабактисуптил» диэн препараты атыылаһаммыт ырбыт сылгыларга тутуннубут. Сүрдээх көдьүүстээх эбит дии санаатыбыт. Биирдии төбөҕө үстэ төтүрүйэн иһэртибит. Холобура, нэһиилэ хаамар, бэрт эрэйинэн турар сылгы итинник эми иһэн баран, тип-тигинэс буолан   хаалар эбит. Өссө күһүн эрдэ биэриэххэ баар эбит дии санаатым биир бэйэм.

Быйыл  убаһабыт тириитэ  олох ханна да барбата, таах сиргэ сытан, хатан бүттэ.  Убаһабыт этэ эмиэ барбакка,  билигин ыскылаакка сытар» диэн оскуола саҕаттан сылгыттан арахсыбакка үлэлии сылдьар уопуттаах Петр Петрович санаатын үллэстэр.

Бөһүөлэктэн 8 биэрэстэ сиргэ баар Харба Атах базатыгар Григорий Филиппов, Филипп Андреев   45 убаһаны, ону таһынан тыйдары, кэнэҕискитин атыыр уонна ат буолар соноҕостору, тиҥэһэлэри, ыраары гыммыт биэлэри көрөллөр-истэллэр. Уолаттар Харба Атахтан дьиэлэриттэн сылдьаллар.  Туруктара хамсаары гыммыт 7 убаһаны кытары биир мөлтөөрү гыммыт кырдьаҕас биэ, ону таһынан  атын далга  7   биэ эмиэ туспа хааллан, аһыы тураллар. Сылгылар туус салыыллар, мөлтөхтөрү бурдуктаталлар эбит.

«Олохтоох ветеринардар  Илья Сергучев, Валерий Андреев, Петр Андреев сылгы  моһуогурда да, тута кэлэннэр, көмөлөһөллөр, онон кинилэргэ махталбыт улахан. Уопсайынан, күһүҥҥү да, сааскы да эмтээһиннэргэ бары бииргэ сылдьабыт, биир тылы буламмыт, көхтөөхтүк үлэлиибит» дииллэр сылгыһыт уолаттар.

Герой Попов аатынан МУП сылгыта (салайааччы Николай Попов) икки базанан турар. Бу хаһаайыстыба сылгылара эмиэ племенной сылгылар. Бөһүөлэктэн 2 көстөөх сиргэ баар «Бүөр» диэн базаҕа икки сылгыһыт – Ефим Захаров уонна Петр Соловьев   үлэлииллэр. 

Манна 42 убаһаны кытары    50 тахса улахан   сылгы аһаан турар. 30 убаһаны күһүн Хорообуттан атыыласпыттар. Убаһалар туруктара үчүгэй, туус салаталлар, бурдуктаталлар эбит. Үлэһиттэр олорор дьиэлэрэ 1991 сыллаахха тутуллубут, дэлби эргэрбит, өһүөтэ, истиэнэлэрэ улаханнык хараарбыттар. Отторо муус устар ый ортотугар эрэ   тиийиэх курдук, онтон саас от наада дэһэллэр.

Бөһүөлэктэн балтараа көстөөх сиргэ баар «Күөлэ» базатыгар  1986 сылтан  арахсыбакка сылгыһытынан Николай Баишев үлэлиир. Манна сылгы собуотун 15  уонна үксэ кэтэх дьон сылгыта кыстаан турар. Барыта 60-ча сылгы баар. Кыстыкка биир кырдьаҕас биэ дьүүкэрэн өлбүт. Аһыы турар сылгыга икки туруга хамсаары гыммыт тыйдар  бааллар. От эмиэ татым эбит.

Түмүктээн эттэххэ, сылгыга эбии аһылык быһыытынан, иирэ талаҕы, харыйа, бэс мутукчаларын (кинилэр каротинынан баайдар) биэриэххэ сөп. Күөл  былыыгын (сапропель) тууһу кытта булкуйан, кыратык комбикормалаан, сороҕор эбиэс да кутан,   балбаах оҥортоотоххо сылгы сөбүлээн сиир. Холобурга, маннык балбаах оҥорон сиэтиини Табаҕалар хайыы-үйэ саҕалаабыттар. Итинник былыыгы  «Хахханнаах» үрэҕэр базалаах Кузьма Иванович Бурнашов сиэппитэ алтыс сыла. Маны таһынан, Саха сирин учуонайдара айбыт «Сахабактисуптил» диэн препараттарын ырбыт сылгыга да, сүөһүгэ да ылан, Хорообуттары холобурдаан,   боруобалыыргытыгар сүбэлиибит.

Онон ырбыт, мөлтөөбүт сылгыга   эбии аһылыкка болҕомтону ууран, Дьөһөгөй оҕолорун сыа-сым курдук көрөн- истэн, биир да сылгы барахсаны энчирэппэккэ кыстыгы   этэҥҥэ туоруоххайыҥ.

             

Николай Лукин,

Мҥэ-Хаҥалас улууһун Ветеринарияҕа управлениетын сүрүннүүр исписэлииһэ

Фотогалерея 10813241081328108133210813361081340108134410813481081352
 
По теме
Кыстык: Чыамайыкы сылгыта этэҥҥэ - Министерство сельского хозяйства Мэҥэ Хаҥалас улууһун Чыамайыкы нэһилиэгэр сылгы барыта аһылыкка киирэн, күннэтэ хонтуруолга сылдьар.
09.03.2018
Фото страницы - Департамент ветеринарии РС(Я)     Мэҥэ-Хаҥалас улууһун биир саамай уһук нэһилиэгэр – Чыамайыкыга «Кубарсы» бааһынай хаһаайыстыба (салайааччы Юрий Дьячковскай) дэриэбинэттэн 13 биэрэстэлээх сиргэ баар.
05.03.2018
За сутки освободились от воды четыре населенных пункта - МЧС Республики Саха (Якутия) За сутки освободились от воды четыре населенных пункта: - н.п. Дыгдал Усть-Алданского района, освободилась 31  дворовая  территория, в которых проживает  95 человек, в том числе 32 дети, из них 1 жилой дом,
21.05.2018
 
На реке Лена подтоплен еще один населенный пункт, в Усть-Алданском районе н.п. Дыгдал освободился от воды - МЧС Республики Саха (Якутия) В результате продвижения ледохода по территории Кобяйского района наблюдается повышение уровней воды на реке Лена, в связи с чем произошло подтопление н.п.
20.05.2018
Соблюдайте правила пожарной безопасности в гаражах! - МЧС Республики Саха (Якутия) Главное управление МЧС России по Республике Саха (Якутия) напоминает о необходимости соблюдения правил пожарной безопасности в гараже: - в гараже нельзя курить; - разводить костер; - хранить масляную ветошь,
20.05.2018 МЧС Республики Саха (Якутия)
Правительственная комиссия Якутии совершает облёт затопленных территорий заречных улусов - Министерство сельского хозяйства Сегодня утром министр сельского хозяйства Александр Атласов в составе правительственной делегации под руководством первого заместителя Председателя Правительства РС(Я) Алексея Колодезникова совершают облёт  территорий Та
20.05.2018 Министерство сельского хозяйства
Вниманию жителей Промышленного округа: Ожидается подъем воды! - Администрация г.Якутск По сообщению Федеральной службы по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды, по состоянию на 10 часов утра, у посёлка Табага началось понижение уровня воды из-за разрушения перемычки ниже поста.
20.05.2018 Администрация г.Якутск
ИГ "В Якутии.ру" Пассажиры авиакомпании «АЛРОСА», вылет которых из Санкт-Петербурга в Мирный 20 мая был задержан из-за отказа двигателя самолета Boeing-737, вылетели по маршруту резервным бортом, прибывшим из Москвы.
21.05.2018 V-Yakutia.Ru
Фотогалерея - Nerungri.Ru Одним из событий мая в Нерюнгри стал музыкальный спектакль «Любить по-русски»  в Центре культуры и духовности им.
20.05.2018 Nerungri.Ru
В Якутске состоится презентация уникального каталога по сохранению культурного наследия народов Якутии - Государственное Собрание РС(Я) В Международный день музеев 18 мая в Национальном художественном музее Республики Саха (Якутия) состоится презентация системного альбома-каталога «Материальная и духовная культура народов Якутии в музеях мира (XVII – нач
18.05.2018 Государственное Собрание РС(Я)
Елена Голомарева поздравила якутян с Днем песни - Государственное Собрание РС(Я) Шестой год подряд, в третью субботу мая, Якутия отмечает День песни. Праздник призван поддержать и сохранить музыкальные традиции, которые объединяют и сплачивают народы Якутии.
19.05.2018 Государственное Собрание РС(Я)
Народный депутат Елена Голомарева: «Содержательно мы проиграли!» - Государственное Собрание РС(Я) Председатель постоянного комитета Государственного Собрания (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия) по вопросам коренных малочисленных народов Севера и делам Арктики Елена Голомарева 16 мая 2018 года приняла участие в расшир
18.05.2018 Государственное Собрание РС(Я)
Вниманию жителей Промышленного округа: Ожидается подъем воды! - Администрация г.Якутск По сообщению Федеральной службы по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды, по состоянию на 10 часов утра, у посёлка Табага началось понижение уровня воды из-за разрушения перемычки ниже поста.
20.05.2018 Администрация г.Якутск
Информация о техногенных пожарах, произошедших на территории Республики Саха (Якутия):   18 мая 2018 г. в 07.20 на пульт «01» поступило сообщение о том,
19.05.2018 ИА SakhaLife.Ru